Điều quyết định một chuyến chở mèo là an toàn hay không không nằm ở việc đi xe máy hay ô tô, mà ở chỗ cái lồng đã được cố định để nó không xê dịch, và con mèo có được thở bằng không khí thật sự lưu thông hay không. Trong cái nắng đường phố Việt Nam, một chiếc lồng nhựa để trên sàn xe đang đỗ ngoài nắng, hay trong khoang xe hơi phơi dưới trời trưa, sẽ nóng lên nhanh hơn không khí bên ngoài rất nhiều — và cái nóng đó nguy hiểm hơn cả quãng đường hai mươi phút.
6 giờ 40 sáng, con hẻm vẫn còn ẩm vì đêm qua nhà nào cũng xối nước ra sân. Tôi dắt xe ra khỏi cửa. Cái lồng đã nằm sẵn trên sàn để chân từ hôm trước. Con mèo đã ở trong đó từ lúc còn trong nhà: cửa đã chốt, hai đầu khóa kéo luồn một sợi dây rút nhỏ để nó không tự mở ra. Tôi phủ lên nắp lồng một cái khăn bông mỏng màu xám, chừa nguyên mặt lưới phía trước. Rồi luồn dây chun qua khung xe hai vòng, kéo căng, móc lại. Đẩy thử bằng mu bàn tay, cái lồng không nhúc nhích.
Thứ tự đó quan trọng hơn người ta tưởng. Con mèo phải vào lồng khi cả hai còn ở trong nhà, cửa đã đóng. Nhét mèo vào lồng ở sân, ở hẻm, trước cửa nhà trọ là chuyện rất dễ thành thảm họa: chỉ cần một cái vùng, con mèo đã lao vào gầm xe hoặc biến mất cuối ngõ, và lúc đó không còn là chuyện chuyển nhà nữa.
Cái lồng phải đứng yên trước khi bánh xe lăn
Trên xe máy, tôi để lồng nằm phẳng trên sàn để chân, hoặc đặt trong giỏ trước đã buộc cố định vào ghi-đông. Không bao giờ cầm một tay. Không để mèo trong giỏ hở, dù chỉ một đoạn ngắn. Người ta hay nghĩ mình giữ được, nhưng ở tốc độ hai mươi cây số một giờ, chỉ một cái ổ gà hay một chiếc xe buýt tạt ngang là phản xạ bóp phanh sẽ khiến bàn tay siết lại trước khi kịp nghĩ. Cái lồng nghiêng, con mèo trượt dồn về một góc, và từ đó nó hoảng cho hết quãng đường còn lại. Buộc vào khung, đặt ở chỗ mà chân tôi vẫn cảm nhận được nó, là cách duy nhất để tôi biết nó vẫn đứng yên khi qua đoạn đường xóc.
Còn về cái lồng: loại cứng, hoặc loại có khung đỡ đáy, là mức tối thiểu. Túi vải mềm không khung sẽ xẹp xuống khi tôi kéo dây buộc, và con mèo bị ép trong đó suốt quãng đường.
Cái khăn mỏng và cái nóng trong hộp nhựa
Đây là chỗ nhiều người làm sai theo hai hướng ngược nhau. Một số để lồng trần, con mèo nhìn thấy mọi thứ lao qua trước mặt: bánh xe, đèn đỏ, người, tiếng còi. Một số khác trùm kín bằng áo mưa hoặc bọc ni lông để khỏi sợ, và vô tình biến cái lồng thành cái hộp kín. Khăn mỏng phủ hai phần ba nắp lồng là điểm cân bằng: nó cắt bớt luồng hình ảnh, vẫn để không khí đi qua mặt lưới. Ở mỗi đèn đỏ tôi luồn ngón tay vào khe lưới, sờ vào lớp lông. Lông ẩm ran, nóng, là dấu hiệu phải xử lý ngay.
Cái nóng bên trong lồng không giống cái nóng ngoài đường. Ở Hà Nội hay Sài Gòn, người ta quen chịu nóng ẩm nên dễ cho rằng con mèo cũng chịu được. Nhưng trong một cái hộp nhựa gần như kín, không khí không đổi, và con mèo chỉ có hai cách thoát nhiệt: thở nhanh và tản nhiệt qua lòng bàn chân. Nếu trời mưa dọc đường, tôi cũng không trùm ni lông. Tôi dùng khăn dày hơn một chút, che phần nắp, và dừng lại kiểm tra thường xuyên hơn.
Đó là lý do tôi không đi giữa trưa. Đi sớm, hoặc đợi nắng tắt hẳn. Chênh lệch vài độ ngoài trời nghe không nhiều, nhưng bên trong cái hộp thì nó là khác biệt giữa một con mèo nằm im và một con mèo thở há miệng.
Nói chuyện với nó bằng giọng ở nhà
Với ô tô, nguyên tắc giống nhau nhưng chi tiết khác. Lồng đặt ở sàn sau ghế trước, hoặc trên ghế sau với dây an toàn luồn qua tay xách. Không đặt trên kệ sau. Không để trong cốp. Không cho mèo đi tự do trong xe: nó có thể chui xuống dưới chân người lái, và bạn sẽ không biết nó ở đâu cho đến khi bàn chân đạp phanh chạm phải một vật mềm. Còn khi cửa mở ở một nơi xa lạ, nó đã ở ngoài đường trước khi ai kịp với tay.
Và tuyệt đối không để con mèo trong xe đang đỗ. Không phải năm phút thôi, không phải hé cửa sổ là được. Trong cái nắng này, khoang xe kín nóng lên theo cách mà mở cửa sổ không giải quyết được. Nếu tôi cần ghé vào một chỗ, tôi mang lồng theo, hoặc tôi không ghé.
Về âm thanh: tôi tắt nhạc. Nghe thì nhỏ nhặt, nhưng trong một chuyến đi mà con mèo đã mất hết mọi điểm quen thuộc, mỗi thứ thêm vào là một lớp căng. Trên xe máy, tôi chạy chậm hơn bình thường, khởi hành êm, thắng từ từ, hạn chế rẽ gấp. Chuyến đi dài hơn vài phút, nhưng đổi lại là trạng thái của con mèo khi đến nơi. Tôi nói với nó bằng đúng cái giọng tôi vẫn dùng khi nó nằm cạnh tôi ở nhà, chậm và đều, mấy câu vô nghĩa. Không chắc nó hiểu, nhưng nó nhận ra giọng đó, và thường thì hai cái tai bớt ép xuống.
Cũng đừng cho ăn no sát giờ đi. Một bữa nhẹ, cách vài tiếng, dễ chịu hơn cho cả hai.
Ba dấu hiệu phải dừng lại
Có ba thứ khiến tôi dừng hẳn, không cố đi cho hết quãng đường. Thứ nhất là thở há miệng liên tục, không phải vài nhịp mà kéo dài cả phút. Thứ hai là chảy nước dãi nhiều, nước dãi chảy xuống đáy lồng và ướt cả lông ngực. Thứ ba là cào lồng không dứt, móng cào vào thành nhựa, người vặn qua vặn lại không nằm yên được. Ba cái đó đi cùng nhau là một bức tranh tôi không muốn gặp lại.
Khi thấy mấy dấu hiệu đó, việc cần làm không phải là tấp vào lề rồi mở lồng cho mèo thoáng khí. Mở lồng giữa đường, bên cạnh dòng xe, là một trong những sai lầm nguy hiểm nhất: con mèo đang hoảng sẽ cắn, sẽ vùng, và chỉ cần một khoảnh khắc là nó đã ở dưới gầm chiếc xe bên cạnh. Việc cần làm là tìm chỗ râm, dừng xe, đặt lồng ở nơi mát, và gọi phòng khám thú y gần nhất để mô tả tình trạng rồi làm theo hướng dẫn của họ. Cân đối nước và thuốc là việc của bác sĩ. Việc của tôi là đưa con mèo đến đó nhanh nhất có thể.
Cái phòng đóng cửa ở nhà mới
Đích đến cũng là một phần của chuyến đi. Trước ngày chuyển, tôi dọn sẵn một phòng ở nhà mới: một khay nước, một khay cát, một cái chăn cũ còn mùi nhà. Hôm chuyển, phòng đó đóng cửa. Con mèo được mang vào phòng đó trước, mở lồng trong đó, rồi cửa phòng đóng lại. Người khuân vác cứ đi ra đi vào, cửa chính cứ mở toang, nhưng con mèo thì không nằm trong luồng người đó.
Cái bẫy quen thuộc là chuyến cuối. Mọi thứ đã xong, người đã mệt, trời đã trưa, và con mèo vẫn còn ở nhà cũ. Đó là chuyến tệ nhất để chở mèo. Tôi đưa con mèo đi sớm trong ngày, cùng chuyến với những thứ quan trọng nhất, để nếu có gì bất thường thì tôi còn sức và còn thời gian xử lý.
Chuyển nhà là lúc một con mèo có thể mất nhà trong đúng ba mươi giây, và không phải vì nó chạy đi đâu xa. Nó mất nhà vì một cái lồng không buộc, hoặc vì một lần mở cửa cho thoáng. Hai việc đó nằm trong tay mình, và chúng rẻ hơn nhiều so với quãng đường.
