Giường và thảm của mèo lâu khô trong mùa nồm chủ yếu vì phần ruột bên trong giữ nước, không phải vì giặt chưa sạch. Bông, mút xốp và những lớp vải bồi giữ hơi ẩm rất lâu, trong khi mặt ngoài đã khô se lại nên tay chạm vào cứ tưởng là khô. Muốn cắt vòng luẩn quẩn giặt rồi lại ẩm, phải xử lý từ lõi ra: ép và vắt cho thoát nước, phơi sao cho gió luồn được cả hai mặt, và chỉ mang đồ trở lại nhà khi phần ruột đã khô thật.
Cái tay sờ thấy chưa bao giờ là cả cái đệm
Buổi sáng đầu tháng Ba, trời nồm, tôi nhấc con mèo ra khỏi đệm để thay vỏ. Mặt vải trên cùng khô ráo, còn hơi ấm vì hơi nóng của nó đọng lại. Tôi úp cả bàn tay xuống chỗ nó vừa nằm. Đệm lún chậm hơn mọi khi, và ở mép có một tiếng phụt rất khẽ, kiểu tiếng không khí bị ép ra khỏi một thứ gì đó còn ướt. Nhấc lên, nó nặng hơn hôm qua một cách rõ rệt.
Nếu bạn đang ở đúng chỗ đó, hãy làm theo tôi: đừng tin mặt trên. Mặt trên là chỗ mèo nằm, là chỗ hơi nóng của con mèo và hơi nóng của phòng làm khô nhanh nhất. Nước trong đệm mèo không nằm ở mặt trên. Nó nằm ở ruột.
Ba phép thử tôi dùng, không cần dụng cụ gì:
- Áp má vào mặt dưới của đệm. Vải ẩm khi bay hơi sẽ lấy nhiệt, nên mặt dưới mát hơn mặt trên. Mát là còn ẩm.
- Ngửi ở đường may và ở mặt tiếp xúc với nền. Mùi ngai ngái nặng xuất hiện ở đó trước, không phải ở giữa tấm đệm.
- Nhấc thử hai lần, cách nhau vài tiếng. Vẫn nặng như cũ thì nước chưa đi đâu cả.
Đệm dày thường có ba tầng: vỏ ngoài, lớp lót, và ruột. Nước vào theo đường may, theo mép khoá kéo, theo chỗ mèo nằm đè lâu ngày làm sợi vải chùng ra. Nước đi ra thì chỉ qua bề mặt, rất chậm. Mà bề mặt lại khô trước. Thế là ta dừng lại, gấp nó vào, và tự nhiên thấy yên tâm.
Những món giữ nước dai nhất trong nhà
Không phải món nào cũng ẩm như nhau. Tôi xếp theo thứ tự khó khô, dựa trên việc tôi đã phải phơi đi phơi lại bao nhiêu lần.
Đứng đầu là đệm có ruột mút liền khối. Ruột xốp hở giữ nước trong vô số túi khí nhỏ, ép ra thì nước đi, nhưng bỏ ra là nó hút lại hơi ẩm trong không khí. Đệm bồi nhiều lớp bông cũng vậy, chỉ khác là nước di chuyển trong đó chậm hơn và khó nhận ra hơn.
Thứ hai là đường hầm lông cho mèo chui. Lông dài làm nước bám vào sợi chứ không chảy xuống, nên bề mặt khô rất nhanh còn bên trong sợi vẫn ướt. Cái này phơi một ngày nắng vẫn có thể còn ẩm ở đoạn gấp khúc.
Thứ ba là nhà mèo và trụ cào móng bọc vải. Vải dạ bọc quanh khung gỗ hoặc khung bìa ép, hơi ẩm ngấm vào lớp vải rồi ngấm tiếp vào khung. Khung không khô được trong nhà, và mùi ẩm ở khung thì gần như không thể xử lý bằng cách giặt vỏ bọc.
Rồi đến thảm trải sàn, thảm chùi chân đặt cạnh khay cát, và thảm lót khay cát có gân cao su. Gân là rãnh, rãnh là chỗ nước đọng. Thảm chùi chân thì dày, dai, và thường xuyên bị nước từ chân mèo nhỏ xuống.
Chọn chất liệu: phần quyết định nằm ở đây
Tôi từng nghĩ vấn đề là do giặt chưa kỹ. Tôi thử giặt nóng hơn, xả lâu hơn, phơi lâu hơn. Nó vẫn ẩm. Cái thay đổi được mọi thứ không phải công thức giặt, mà là việc tôi lật mặt dưới món đồ lên trước khi mua.
Ba thứ tôi nhìn:
Vỏ có tháo rời được không. Vỏ tháo rời, mỏng, thì giặt xong vắt được, phơi một buổi là khô. Vỏ liền với ruột thì cả cái đệm phải khô cùng lúc, và ruột luôn khô sau vỏ rất lâu.
Ruột làm bằng gì. Ruột xốp nguyên khối thoát nước chậm nhưng chịu được ép. Ruột bông bồi thì nhẹ, nhưng một khi đã ẩm là ẩm rất lâu và dễ vón lại thành cục.
Bề mặt là gì. Vải cotton hoặc lưới thoát ẩm nhanh hơn hẳn vải lông, vải nhung, vải dạ. Đổi từ lông sang cotton nghe thì đơn giản, nhưng đây đúng là điểm khác biệt lớn nhất giữa một món phơi một buổi là khô và một món phơi ba ngày vẫn còn mát tay.
Với những món khung, tôi nghiêng về khung mây hoặc khung nhựa có tấm lót giặt riêng. Khung không thấm nước, tấm lót thay được, và khi tấm lót bẩn thì chỉ có tấm lót phải xử lý. Cách này không đẹp bằng đệm bọc vải liền, nhưng mùa nồm nó trả lại cho tôi mấy ngày không phải nghĩ.
Phơi thế nào cho hơi ẩm thoát từ lõi
Đây là phần tôi làm sai suốt mấy mùa đầu, và tôi nghĩ hầu hết mọi người cũng sai ở đúng chỗ này.
Ép trước khi phơi. Vỏ thì vắt tay hoặc vắt máy riêng cho ráo nước. Ruột xốp thì không vặn, không xoắn, vì xoắn là làm gãy cấu trúc xốp và từ đó nó giữ nước càng dai. Thay vào đó tôi cuộn tròn rồi ép bằng đầu gối, hoặc đặt lên khăn bông khô và đè lên. Khăn sẽ hút phần nước mà tay không vắt ra được.
Treo ngang, kẹp hai đầu cho tấm đệm căng ra. Gấp đôi rồi treo là sai lầm kinh điển: chỗ gấp luôn là chỗ ẩm cuối cùng và cũng là chỗ mốc đầu tiên.
Gió phải luồn được cả hai mặt. Nếu chỉ một mặt hướng ra cửa sổ, mặt kia tựa vào tường thì mặt tựa tường vẫn ẩm nguyên. Tôi hay dựng dây phơi chéo trong khoảng không trước ban công, hoặc treo trước quạt để gió đi xuyên qua.
Lật và xoay. Sáng lật một lần, chiều xoay lại một lần. Nghe thì nhỏ nhặt nhưng nó rút ngắn thời gian phơi đáng kể.
Và điều quan trọng nhất: chỉ mang vào khi lõi đã khô. Nếu bạn mang vào lúc tám phần khô, phần ẩm còn lại sẽ loang ra trong phòng kín, và đến chiều tối là cả tấm đệm ẩm lại như chưa phơi. Trong nhà mình không phải nơi làm khô, nó là nơi giữ ẩm.
Chỗ không nên đặt đồ đang phơi dở
Sát tường ngoài là chỗ ẩm nhất trong phòng, đặc biệt tường hướng đông và hướng bắc. Dưới bậu cửa sổ thì có nước ngưng tụ nhỏ xuống. Nền gạch mát thì lạnh và ẩm từ dưới lên. Và trong tủ kín thì hơi ẩm không có đường ra.
Tôi từng gấp đệm mèo vào ngăn dưới của tủ quần áo cho gọn, ba tuần sau mở ra thì nó có mùi và có vệt loang ở mép gấp. Tủ kín không bảo vệ đồ khỏi ẩm, nó chỉ giấu đi.
Khi nào nên bỏ một món
Có những món không cứu được, và cố giữ chỉ tốn công. Tôi bỏ khi:
Mùi vẫn còn sau khi giặt và phơi nắng. Đây là dấu hiệu chắc chắn nhất. Nếu mùi quay lại trong vòng một hai ngày, nó chưa từng sạch.
Vết đen xuất hiện lại ở đường may hoặc mặt dưới, dù đã giặt.
Ruột xốp cứng lại, gãy góc, hoặc bóp vào thấy bột.
Khung gỗ của nhà mèo mềm ở góc hoặc có mùi khi đưa sát mũi.
Với những món này, chi phí thay mới thường thấp hơn chi phí bạn bỏ ra để phơi đi phơi lại cả tháng.
Nhịp mỗi tuần và nhịp mỗi mùa
Trong mùa nồm, vỏ đệm và vỏ gối tôi giặt mỗi tuần, vì đó là phần mèo tiếp xúc nhiều nhất. Phơi nắng được ngày nào thì phơi, kể cả chỉ một tiếng buổi trưa.
Còn những món dày như đệm ruột xốp, đường hầm, nhà mèo thì tôi chỉ hong khô và phơi trọn khi nắng trở lại. Đừng cố giặt chúng vào giữa đợt nồm: giặt xong mà không có nắng, bạn vừa mất một tuần vừa có thêm một món ẩm trong nhà.
Cuối mùa nồm là lúc tôi làm một lượt tổng. Bung hết đệm, đường hầm, thảm khay cát, nhà mèo, trụ cào móng ra, hong hai ngày nắng, kiểm tra từng món bằng tay và bằng mũi, rồi mới cất. Làm đúng một lần vào lúc đó thì cả mùa sau nhẹ hơn hẳn.
Cả căn nhà đang cùng giữ ẩm cho cái đệm
Đây là chỗ tôi mất lâu mới hiểu. Đệm mèo không ẩm một mình. Nó ẩm cùng với căn nhà.
Rèm cửa sổ, giẻ lau nhà còn treo trong góc, thảm chùi chân trước cửa, và đặc biệt là quần áo phơi trong nhà. Một mẻ quần áo phơi trong phòng kín có thể giữ độ ẩm nền của cả căn phòng cao suốt buổi tối. Bạn phơi đệm mèo khô ráo, mang vào, rồi treo nó cạnh mấy thứ còn ẩm — sáng hôm sau nó ẩm lại.
Nên tôi xử lý theo thứ tự khác: giảm ẩm cho phòng trước, phơi đồ cho mèo sau. Mở cửa khi trời hanh, chạy quạt cho không khí chuyển động, dồn quần áo ẩm ra chỗ thoáng hoặc phơi ngoài trời. Khi độ ẩm nền thấp xuống, mọi thứ khô nhanh hơn, kể cả đệm mèo.
Và một chi tiết tôi quan sát thấy: mèo thường chuyển chỗ nằm khi đệm bắt đầu ẩm. Nó không kêu, không bỏ ăn, chỉ là đổi sang nằm trên ghế hoặc trên sàn. Nếu bạn thấy con mèo đột nhiên bỏ chỗ cũ quen thuộc, hãy thử áp má vào mặt dưới của cái đệm trước khi nghĩ đến chuyện gì khác. Thường thì nó đang nói cho bạn biết một điều rất đơn giản: chỗ này chưa khô.
