Đi khám thú y bằng xe máy trong thành phố thì phần lớn sự an toàn nằm ở ba việc: lồng phải nằm phẳng và được ràng xuống sàn xe, phủ một tấm vải mỏng còn thoáng khí, và khóa lồng đóng suốt từ lúc đặt mèo vào đến lúc bế ra — kể cả khi dừng đèn đỏ hay ngồi chờ ở phòng khám. Chọn giờ mát và tuyến đường ít đèn đỏ quan trọng gần bằng. Còn nếu quãng đường dài, hoặc con mèo đang mệt, thì ô tô có máy lạnh là lựa chọn đúng hơn xe máy, không cần tranh cãi thêm.
Sáng hôm đó tôi chở con mèo mướp đi khám lúc 5 giờ 40. Trời còn nhá nhem, đường vắng, và tôi đã nghĩ mình chọn giờ quá khéo. Lồng vải đặt trên sàn xe, tôi luồn sợi dây qua tay xách rồi móc vào móc treo đồ trước sàn, đúng kiểu tôi vẫn làm mỗi lần đi khám. Đi được bảy cây số thì gặp ngã tư đèn đỏ dài. Con mèo bắt đầu kêu. Không phải kiểu meo meo lười biếng, mà từng tiếng ngắn, dồn, càng lúc càng gấp.
Tôi cúi xuống. Trong đầu lúc đó chỉ có một ý: hé khóa kéo một góc để xem nó thế nào. Bạn biết cảm giác ngón tay mình kéo khóa thật chậm, cố không gây tiếng động. Được nửa gang thì một cái đầu ướt, nóng, thò ra, rồi hai chân trước, rồi nó tuột khỏi lồng và chạy thẳng vào giữa ngã tư.
Tôi không nhớ rõ mình xuống xe kiểu gì. Tôi nhớ mình vừa đẩy xe vừa gọi, và một chị bán bánh mì ở góc đường chặn nó lại bằng cái bao tải. Đoạn sau thì đơn giản: tôi bế nó đứng ngoài nắng, hai tay run, rồi quay xe về. Hôm đó không đi khám nữa.
Bài học không phải là “đừng hé khóa”. Đó chỉ là hệ quả. Chỗ sai thật sự là tôi coi khóa lồng như một chi tiết nhỏ, trong khi nó là ranh giới duy nhất giữa con mèo và cái ngã tư.
Cái sàn xe ấm dần mà ít ai để ý
Trên xe tay ga, sàn để chân nằm ngay phía trên khoang máy. Chạy một lúc là nó ấm lên, không nóng bỏng tay nhưng đủ để cái lồng nằm trên đó bị hầm từ dưới. Cộng thêm mặt nhựa đường mùa nắng thì cái nhiệt đó không nhỏ chút nào. Vấn đề là mèo không kêu vì nóng theo kiểu rõ ràng. Nó chỉ im dần, nằm bẹp xuống, còn mình ngồi trên yên thì không cảm nhận được gì.
Cách tôi kiểm: sau khoảng 15 đến 20 phút chạy, tôi dừng ở chỗ có bóng râm, đặt mu bàn tay lên sàn xe. Nếu tôi không giữ được tay ở đó ba giây thì lồng không nên nằm trực tiếp trên mặt đó nữa. Đây là cảm nhận của tôi, không phải một con số kỹ thuật, nhưng nó đủ để tôi biết hôm đó có nên đi tiếp hay không.
Cách tôi xử lý: gấp một cái khăn bông dày hoặc một tấm chiếu nhỏ lót dưới lồng. Khăn vừa cách nhiệt từ dưới, vừa hút nếu có gì rớt ra. Rồi tôi ràng lồng lại bằng một sợi dây luồn qua tay xách, móc vào móc treo đồ trước sàn — không phải để chống trộm, mà để lồng không trượt khi thắng gấp.
Ba kiểu đặt lồng tôi bỏ hẳn
Một là để lồng lên ghi đông hoặc yên trước: không có gì cố định, chỉ cần một cái thắng là lồng văng. Hai là ôm lồng bằng một tay: lúc đó mình lái bằng một tay, cả con mèo lẫn mình đều mất an toàn. Ba là đeo balo vận chuyển sau lưng — tôi thử vài lần rồi thôi, vì lưng mình tỏa nhiệt vào lồng, mình không thấy được con mèo, và quan trọng nhất là mình không cố định được nó vào xe.
Che mắt thì được, che gió thì không
Lồng vải thường có một mặt lưới. Tôi quay mặt lưới vào phía chân mình, để gió không tạt thẳng vào mặt mèo, rồi phủ một khăn bông mỏng lên khoảng hai phần ba lồng, chừa phần còn lại cho khí lưu thông. Khăn màu sáng, vì mùa nắng khăn tối nóng hơn.
Thứ tấm vải chặn lại chủ yếu là thứ mèo nhìn thấy: hàng trăm bánh xe trôi qua hai bên ở đúng tầm mắt, đèn xe, bóng người. Mèo không hoảng vì tốc độ, nó hoảng vì đám đông đang chuyển động. Che lại thì tiếng còi vẫn lọt vào, nhưng cái đập vào mắt đã giảm hẳn.
Ba thứ tôi không dùng: túi nilon, chăn dày, và khăn ẩm. Cái đầu tiên thì bí hoàn toàn. Cái thứ hai thì lồng thành cái lò. Cái thứ ba thì mùa mưa độ ẩm trong lồng tăng lên, mà mèo thì không có cách nào báo cho mình biết.
Đèn đỏ là lúc dễ mất mèo nhất
Người ta hay nghĩ tai nạn xảy ra lúc chạy nhanh. Với tôi thì lần suýt mất mèo xảy ra khi xe đứng yên. Đèn đỏ có ba thứ cùng lúc: xe dừng nên hai tay mình rảnh, tiếng ồn xung quanh dập vào, và con mèo thì đang hoảng vì bị dừng đột ngột. Thêm nữa, phản xạ của mình là muốn kiểm tra.
Quy tắc tôi tự đặt sau lần đó, và giữ tới giờ: tay không chạm vào khóa kéo khi xe còn trên đường. Không nhấc lồng lên. Không mở lồng ở lề đường, ở bãi gửi xe, hay ở ghế chờ phòng khám. Chỉ mở khi đã ở trong một không gian kín, có cửa đóng.
Nghe thì dễ, làm thì khó, nhất là khi con mèo kêu liên tục và mình tự thuyết phục rằng hé ra một chút sẽ làm nó dịu lại. Nhưng lần nào tôi cũng nhớ lại cảm giác cái đầu ướt đó thò ra khỏi khe hở.
Thêm một chi tiết nhỏ nữa: khóa kéo của lồng vải có thể bị mèo đẩy mở từ bên trong nếu nó cào đủ lâu. Vài con làm được. Nên tôi móc hai đầu khóa kéo vào nhau bằng một sợi dây nhỏ hoặc một cái móc chìa khóa, để dù có cào thì cũng không mở ra.
Chọn giờ và chọn đường
Ở thành phố, khoảng 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều là lúc mặt nhựa đường nóng nhất, và cũng là lúc dễ kẹt nhất. Tôi đi khám vào lúc 5 giờ 30 đến 6 giờ 30 sáng, hoặc sau 7 giờ 30 tối. Mùa mưa thì tránh khoảng 4 giờ đến 6 giờ chiều, và nếu gặp mưa dọc đường thì tôi trú, không cố chạy tiếp với tấm vải ướt phủ trên lồng.
Về đường đi, tôi không chọn theo quãng đường ngắn nhất mà chọn theo số lần phải dừng. Một tuyến dài hơn hai cây số nhưng ít đèn đỏ thường tốt hơn cho con mèo, vì mỗi lần dừng là một lần nó phải gồng lên, và mỗi lần dừng là một lần mình phải kiềm tay lại.
Vài thứ tôi tránh: đường có nhiều xe tải và xe buýt lớn, vì bụi và tiếng ồn; cầu dài, vì gió mạnh, không có bóng râm và không có chỗ dừng nếu có chuyện; những ngã tư lớn phải chờ lâu. Hẻm nhỏ thì mát và ít khói hơn, nhưng đổi lại nhiều chó và nhiều tình huống phải phanh gấp, nên tôi chỉ đi hẻm khi đã quen đường.
Khi nào nên bỏ xe máy
Nếu phòng khám cách nhà hơn mười cây số, hoặc con mèo đang mệt, hoặc trời đang mưa lớn, tôi đi ô tô. Không phải vì xe máy không đi được, mà vì chặng đó kéo dài quá lâu so với việc một con mèo có thể nằm yên trong lồng.
Với ô tô, thứ tự tôi làm: mở máy lạnh trước khoảng năm đến mười phút, đợi xe nguội hẳn mới đặt lồng vào. Không bao giờ đặt mèo vào một cái xe vừa phơi nắng, kể cả chỉ vài phút. Lồng để ở sàn sau hoặc ghế sau, luồn dây an toàn qua tay xách, hoặc kẹp giữa hai ghế cho khỏi trượt. Không để trên đùi, không để ghế trước. Cửa gió thì quay lên trần, đừng thổi thẳng xuống lồng. Và không mở cửa sổ cho mèo “hóng gió” — gió lùa ở tốc độ đó chỉ làm nó hoảng thêm.
Còn khi đi xe đặt trước, tôi gọi trước một cuộc và nói rõ là có mèo trong lồng. Hỏi trước thì đơn giản hơn nhiều so với đứng giữa đường thuyết phục tài xế.
Mấy thứ tôi kiểm trước khi nổ máy
Danh sách của tôi ngắn thôi, nhưng lần nào cũng giống lần nào.
- Lồng đã ràng xuống sàn chưa, lắc thử một cái xem có trượt không.
- Hai đầu khóa kéo đã móc vào nhau chưa.
- Khăn lót dưới lồng, một khăn sạch dự phòng, và một túi nilon để đựng khăn bẩn nếu cần.
- Mặt lưới quay về phía chân mình, khăn phủ khoảng hai phần ba.
- Không cho ăn no sát giờ đi; tôi thường để bữa cuối cách giờ xuất phát khoảng ba tiếng.
- Số điện thoại phòng khám để gọi báo mình đang tới, và hỏi trước khung giờ ít khách. Thời gian ngồi chờ ở phòng khám cũng là thời gian mèo nằm trong lồng dưới trời nóng.
- Trang phục của mình: không khăn quàng, không dây thắt lưng lủng lẳng, không áo có dây rút. Mèo hoảng sẽ bám vào thứ gần nhất, và đó thường là cổ mình.
Điều tôi vẫn chưa chắc
Không có một cách đúng cho mọi con mèo. Có con nằm im suốt chặng, có con kêu từ lúc đóng cửa đến lúc mở cửa. Che kín quá thì ngộp, che hở quá thì hoảng, và điểm cân bằng của mỗi con lại khác nhau. Tôi cũng không dám chắc con mèo nhà mình chịu được bao lâu trong lồng dưới nắng, nên tôi vẫn chọn đi sớm thay vì thử xem giới hạn nằm ở đâu.
Điều duy nhất tôi chắc: khóa lồng đóng suốt, và con mèo chỉ rời lồng ở một nơi kín, có cửa.
Từ hôm đó, mỗi lần đi khám tôi vẫn đi lúc 5 giờ 40. Chỉ khác một điều: tay tôi không chạm vào khóa kéo cho tới khi xe đã tắt máy và cánh cửa phòng khám đã đóng lại phía sau.
