Cho mèo làm quen lồng vận chuyển trong 2 tuần thực chất không phải hai tuần tập luyện trước chuyến đi, mà là để cái lồng trở thành một món đồ đạc nằm thường trực trong nhà: cửa mở, bên trong có mùi quen, có chỗ nằm êm, và con mèo tự chui vào đó ngủ trước khi ai đó nghĩ tới chuyện đóng cửa. Khi cái lồng đã là một chỗ nằm như bao chỗ khác, chuyến đi không còn là thứ duy nhất gắn với nó. Nếu chỉ làm được đúng một việc, hãy làm việc này: mở cửa lồng ra và để nguyên như thế.
Tối đầu tiên, tôi ngồi bệt xuống sàn cạnh cái lồng vừa bóc khỏi túi nilon, lưng dựa vào chân ghế, tay cầm một miếng ức gà luộc xé nhỏ. Con mèo mướp đi vòng qua ba lần trước khi chịu thò mũi vào mép lồng. Nó ngửi, rụt lại, ngồi cách đó một mét, liếm chân. Tôi không kéo nó lại, không bế nó đặt vào trong. Tôi đặt miếng gà xuống cạnh mép lồng rồi ngồi im. Mười phút sau nó ăn miếng gà đó, ở khoảng cách ba đốt ngón tay tính từ cửa lồng.
Buổi đầu tiên chỉ có vậy. Không có gì để kể. Nhưng gần như mọi lỗi tôi từng mắc đều nằm ở chỗ tôi đã bỏ qua cái buổi chán ngắt này và nhảy thẳng tới bước nhốt mèo vào lồng.
Đặt lồng ở chỗ mèo hay la cà
Tiêu chí chọn chỗ duy nhất của tôi: chỗ nào con mèo hay đi ngang qua nhất. Với nhà tôi, đó là góc phòng khách, cạnh kệ tivi, nơi có ổ điện và sợi dây sạc. Chỗ đó ồn, chỗ đó bừa, chỗ đó có người qua lại suốt ngày. Đúng thứ tôi cần.
Cái lồng đặt ở xó ban công thì mãi mãi là một vật thể lạ. Đặt giữa lối đi, bị người ta vấp phải vài lần, thì nó thành đồ đạc. Mèo sống bằng quen mắt. Một vật mà nó nhìn thấy mỗi ngày, ngửi thấy mỗi ngày, nằm cạnh mỗi ngày, sẽ hết đáng sợ nhanh hơn bất kỳ món đồ chơi đắt tiền nào.
Đừng đặt trong nhà vệ sinh. Đừng đặt trong phòng kín không ai vào. Đừng đặt trên nóc tủ. Và đừng đặt ngay cạnh máy giặt hay chỗ bạn hay hút bụi.
Cái mùi quan trọng hơn cái hình dáng
Thứ làm mèo sợ trong một cái lồng mới không phải nhựa, mà là mùi. Mùi nhựa mới, mùi keo, mùi túi nilon, mùi cửa hàng. Tôi thường bóc lồng ra, lau qua bằng nước ấm, rồi để nó ở chỗ thoáng vài ngày cho bay mùi trước khi tính đến chuyện cho mèo lại gần.
Sau đó tôi lót vào trong một chiếc áo thun tôi đã mặc cả ngày. Không phải áo mới giặt. Áo đã mặc. Mùi người quen trong một cái hộp lạ là thứ trấn an mạnh hơn nhiều so với bất cứ miếng đệm êm ái nào.
Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng ở Việt Nam: khăn lót trong lồng phải khô. Khăn ẩm để qua đêm trong lồng kín là mốc, mà mùi mốc thì mèo tránh xa ngay. Tôi thường có hai bộ khăn lót để thay luân phiên, giặt và phơi thật khô rồi mới lót lại.
Cho ăn cạnh lồng trước, rồi trong lồng
Ngày thứ hai trở đi, tôi cho ăn đúng vị trí cũ, chỉ đẩy bát lại gần hơn một chút. Ngày thứ ba, bát nằm ngay mép cửa lồng. Ngày thứ tư, bát ở trong lồng, sát cửa. Ngày thứ năm, bát vào sâu hơn một chút. Cái lồng cứ mở toang suốt quá trình đó.
Đừng đóng cửa trong giai đoạn này. Đừng nhấc lồng lên. Đừng để cả nhà đứng xem. Mèo đang ăn mà nghe tiếng cười hoặc thấy điện thoại chĩa vào là nó bỏ bữa ngay, và bạn mất luôn vài ngày.
Vài con sẽ ăn trong lồng ngay buổi đầu. Vài con khác mất cả tuần chỉ để chịu thò đầu vào. Không sao cả.
Đóng cửa vài giây, rồi vài chục giây
Khoảng ngày thứ bảy hoặc thứ tám, khi mèo đã ăn đều trong lồng và tự vào đó nằm, tôi mới bắt đầu đóng cửa. Không phải nhốt. Chỉ là đóng.
Tôi đếm. Đóng ba giây, mở ra ngay, thưởng một miếng. Hôm sau năm giây, mười giây, ba mươi giây. Cứ mở cửa là thưởng, kể cả khi mèo chỉ ở trong đó hai giây. Và không bao giờ mở cửa trong lúc con mèo đang kêu hoảng, vì làm vậy là dạy nó rằng kêu to thì được thả. Tôi chờ đúng một khoảnh khắc nó im, rồi mở.
Ba dấu hiệu buộc tôi dừng lại và quay về bước trước: đập cửa liên tục, thở bằng miệng, và tè trong lồng. Tai cụp sát, đuôi quấn chặt, đồng tử giãn hết cỡ cũng là dấu hiệu đáng dừng. Con mèo nhà tôi từng tè trong lồng một lần, và tôi mất thêm bốn ngày chỉ để nó chịu ăn lại ở mép lồng — kể cả sau khi đã giặt khăn và phơi nắng cái lồng.
Nhấc lên, đi vài bước, rồi mới ra khỏi nhà
Bước mà hầu hết mọi người bỏ qua: cho mèo quen với việc cái lồng chuyển động. Ngày thứ mười một, tôi nhấc cả lồng lên khi mèo đang ở trong, đi đúng ba bước quanh phòng, rồi đặt xuống và mở cửa. Lặp lại vài lần trong ngày, mỗi lần chỉ vài giây.
Sau đó là lắc nhẹ. Rồi đặt lồng lên ghế. Rồi bật quạt cho ồn. Rồi mở cửa sổ cho tiếng xe ngoài đường lọt vào trong lúc mèo đang ăn.
Nghe thì lố, nhưng tiếng còi xe và tiếng động cơ là thứ đánh sập tinh thần nhiều con mèo nhanh hơn cả cái lồng. Làm quen tiếng động trước khi ra khỏi nhà rẻ hơn nhiều so với việc vật lộn với một con mèo hoảng loạn trên yên xe.
Trên xe máy và trong ô tô
Nguyên tắc số một: cái lồng không được xê dịch. Trên xe máy, tôi đặt lồng ở sàn, kẹp giữa hai chân hoặc buộc dây cố định vào yên, không để trên đùi vì lồng trượt khi phanh gấp. Trong ô tô, tôi để ở sàn phía sau hàng ghế trước hoặc ở ghế sau với dây an toàn luồn qua quai lồng; không để trên đùi người ngồi trước, không để trong cốp.
Nguyên tắc số hai: trùm một tấm khăn mỏng lên nửa trên của lồng để giảm ánh sáng và hình ảnh chuyển động. Nhưng phải làm đúng. Ở Việt Nam, trời nắng và đường đông, trùm kín mít một cái lồng nhựa giữa trưa là cách nhanh nhất để con mèo nóng. Tôi trùm nửa trên, chừa mặt thoáng cho khí vào, và luôn kiểm tra bằng cách đặt tay lên thành lồng xem có nóng quá không. Nếu xe có máy lạnh thì mở, nhưng đừng để luồng gió thổi thẳng vào mặt lồng.
Và điều đơn giản nhất mà nhiều người quên: không mở cửa lồng giữa đường. Dù con mèo kêu đến đâu. Tấp vào lề, xử lý, rồi đi tiếp.
Trước chuyến, tôi cho mèo đi vệ sinh và không cho ăn no sát giờ. Nghe hiển nhiên, nhưng nó cứu bạn khỏi một tấm khăn lót phải giặt.
Về đến nhà, việc quan trọng nhất là mở cửa lồng ra
Đây là phần bị coi nhẹ nhất trong mọi hướng dẫn. Sau khi về nhà, tôi đặt cái lồng về đúng chỗ cũ trong phòng khách, mở cửa, và để nguyên như vậy cả ngày. Không cất lên nóc tủ. Không gấp gọn đút xuống gầm giường. Không dọn đi cho đỡ chật.
Cất cái lồng đi sau mỗi lần đi khám là cách dạy con mèo một bài rất rõ ràng: cái lồng là chuyến đi, mà chuyến đi là chuyện không vui. Sáu tháng sau, khi bạn lôi nó ra lần nữa, con mèo đã thuộc bài và sẽ trốn trước khi bạn kịp lại gần.
Tôi còn cho ăn ngay trong lồng sau khi về, nếu mèo còn tỉnh táo và chịu ăn. Một trải nghiệm khó chịu mà kết thúc bằng một bữa ngon tại chỗ thì nhẹ đi rất nhiều trong lần sau.
Khi nào hai tuần là chưa đủ
Hai tuần là khung tối thiểu cho một con mèo đã quen nhà, quen người, và không có vấn đề sức khỏe. Với mèo mới bắt về, mèo nhát, mèo từng bị nhốt trong điều kiện tệ, mèo già, tôi đã từng kéo dài cả tháng, và không có gì sai với điều đó.
Cũng có trường hợp cái lồng không phải là vấn đề. Nếu con mèo đã thoải mái nằm ngủ trong lồng mà vẫn hoảng khi ra đường, thì nguyên nhân nằm ở tiếng ồn, ở chuyển động, ở mùi lạ ngoài đường — không phải ở bốn bức nhựa. Lúc đó phải quay lại tập đúng cái gây hoảng.
Một điều nữa: mèo ta hay mèo giống không nói lên điều gì ở đây. Cái quyết định là con mèo cụ thể đó nhát tới mức nào, và nó đã có bao nhiêu trải nghiệm xấu với cái lồng. Một con mèo từng bị nhốt cả ngày trong lồng để đi tiêm sẽ cần nhiều thời gian hơn hẳn một con chưa từng bị làm vậy.
Dấu hiệu để biết mình đã đi đúng đường: con mèo tự chui vào lồng nằm khi trong đó không có thức ăn, ngủ trong lồng, và không giật mình khi nghe tiếng chốt cửa. Khi bạn thấy cảnh đó — con mèo nằm gọn trong cái lồng đặt giữa phòng khách, mắt lim dim, trong khi tivi vẫn đang nói — thì hai tuần của bạn đã xong. Và cái lồng từ giờ không cần phải cất đi nữa.
