Trong mùa mưa, phần lớn các vấn đề về da, mùi và ngứa ở mèo không bắt nguồn từ con mèo mà từ những bề mặt nó nằm, đạp và cọ vào suốt cả ngày: đệm, chăn, chiếu, khay cát, bát ăn, lồng vận chuyển. Những thứ còn ẩm là nơi nấm mốc và vi khuẩn phát triển, và mèo tiếp xúc với chúng nhiều giờ liên tục, đều đặn hơn bất cứ thứ gì khác trong nhà. Việc cần làm trước tiên không phải là tắm cho mèo thường xuyên hơn, mà là đảm bảo mọi thứ mèo chạm vào đều khô hoàn toàn, được thay rửa theo một nhịp cố định, và luôn có sẵn một bộ khô để thay khi bộ kia chưa kịp khô.
Bạn thử một động tác vào khoảng năm giờ chiều, khi trời mưa đã ngấm vào không khí cả ngày: ngồi xuống cạnh ổ của mèo, đặt cả lòng bàn tay lên chỗ nó nằm nhiều nhất, ấn nhẹ rồi giữ yên vài giây. Tôi làm động tác đó trước khi làm bất cứ việc gì khác trong ngày mưa, vì nó trả lời đúng câu hỏi cần trả lời: hôm nay có phải thay đồ hay không. Tay bạn sẽ gặp một trong hai cảm giác. Một là ấm và khô, mặt vải hơi phồng lên khi bạn nhấc tay. Hai là mát lạnh, hơi dính, và khi bạn nhấc tấm đệm lên nhìn mặt dưới thì mặt dưới tối màu hơn mặt trên. Đó là lúc cái mùi chua nhẹ bắt đầu, chỉ ngửi thấy khi cúi sát, và cũng là lúc mèo gãi cằm nhiều hơn bình thường.
Cái bẫy lớn nhất của mùa mưa không phải là mưa. Là niềm tin rằng đồ đã khô rồi.
Khô trong mùa mưa nghĩa là khô tới đáy
Đệm nhồi dày là thứ lâu khô nhất và cũng là thứ khó đoán nhất. Tôi từng phơi một tấm đệm dày chừng năm, sáu phân ngoài ban công ba ngày mưa, mặt trên khô cong, mặt dưới vẫn còn lạnh. Cách kiểm tra đáng tin hơn cảm giác bên ngoài là nhấc tấm đệm lên bằng hai tay, xem nó có nặng hơn bình thường không, rồi áp má vào mặt dưới. Nếu còn chút lạnh nào thì đừng đặt xuống ổ.
Ở miền Bắc, giai đoạn nồm thường rơi vào khoảng tháng Hai đến tháng Tư, và nó khác hẳn mưa rào miền Nam. Không khí đã no nước thì phơi trong nhà không bay hơi được, phơi ba ngày vẫn ẩm. Lúc đó phải có nguồn khô riêng: quạt thổi trực tiếp vào đồ, điều hòa ở chế độ khô, hoặc máy hút ẩm đặt trong một phòng nhỏ đóng cửa. Miền Nam mưa dài nhưng có nắng buổi sáng, nên cách làm ngược lại: phơi sớm, thu vào trước khi mưa chiều ập tới.
Một chi tiết ít ai để ý khi mua đồ cho mèo: ruột đệm càng dày thì càng khó khô và càng khó biết là chưa khô. Vỏ tháo rời, ruột mỏng, có thể gấp lại để phơi, sẽ cứu bạn rất nhiều buổi chiều mưa.
Hai bộ, xoay vòng, và một chỗ khô thật
Nguyên tắc tôi giữ là luôn có một bộ đang dùng và một bộ đang khô. Không giặt một bộ rồi ngồi chờ nó khô mới có cái cho mèo nằm, vì trong mùa mưa bạn sẽ không bao giờ chờ được. Nhà tôi có ba chỗ nằm nhưng chỉ cần hai bộ vỏ là đủ xoay, và với nhà trọ không ban công thì chỗ khô duy nhất thường là trước quạt hoặc trong phòng bật điều hòa khô.
Có những dấu hiệu phải giặt ngay, không chờ tới kỳ: mặt vải đổi màu, lông mèo bám thành lớp mỏng dính vào nhau, hoặc mèo tự nhiên bỏ chỗ nằm quen thuộc để chuyển sang nằm sàn. Con mèo thường biết trước bạn.
Nếu đã nghi tấm đệm bị mốc thì giặt với nước giặt thông thường không diệt được bào tử. Hai thứ tôi tin hơn là nước nóng và nắng gắt. Vải đã có đốm mốc đen thì nên bỏ, vì bào tử còn nằm trong sợi và sẽ quay lại vào hôm trời ẩm tiếp theo.
Khay cát là chỗ mèo rửa chân bằng lưỡi
Xúc khay ít nhất một lần mỗi ngày, tốt hơn là hai lần. Mùa mưa, cát hút ẩm từ không khí, hạt cát vón kém, phân không được bọc kín, và cát bết vào kẽ ngón chân. Mèo bước ra khỏi khay, vài phút sau ngồi liếm chân. Những gì dính ở chân sẽ đi vào miệng, và nếu da chân đang có vết xước nhỏ thì đó là chỗ dễ viêm nhất.
Thay toàn bộ cát và rửa khay theo nhịp đều. Tôi làm khoảng mười ngày tới hai tuần một lần, và làm sớm hơn khi khay đã có mùi dù vừa xúc xong. Rửa bằng nước nóng và dung dịch an toàn cho thú nuôi, tráng kỹ, rồi phơi khay cho khô hẳn trước khi đổ cát mới. Đổ cát vào khay còn ẩm là cách nhanh nhất để mùi ẩm quay lại trong hai ngày.
Vị trí khay cũng quan trọng. Tôi để khay ở chỗ thoáng nhất có thể, không kê sát tường ẩm, không để cạnh máy giặt hay chỗ phơi đồ trong nhà.
Bát ăn và cái cằm
Bát thức ăn ướt phải rửa mỗi ngày, kể cả ngày mèo ăn không hết. Thức ăn thừa để qua đêm sẽ tạo một lớp màng nhớt bám vào thành bát, và bạn sẽ thấy nó ngay khi tráng nước. Mèo ăn bằng cách thò cằm xuống sát đáy bát, nên cằm và hai bên mép là chỗ tiếp xúc trực tiếp, liên tục. Đó cũng là chỗ hay nổi mụn nhỏ và đóng vảy đen mà nhiều người tưởng là do mèo tự cào.
Bát nhựa đã xước thì nên thay. Vết xước giữ dầu mỡ và vi khuẩn mà rửa tay không làm sạch được. Bát men, thủy tinh hoặc inox trơn dễ tráng sạch hơn nhiều. Khay lót dưới bát cũng là bề mặt cần lau khô, không chỉ hót vụn thức ăn rơi.
Bát nước thì thay nước mỗi ngày và rửa ít nhất hai ngày một lần. Một lớp màng trơn ở đáy bát nước thường là thứ bị bỏ qua lâu nhất trong nhà.
Lồng vận chuyển, đồ chơi vải, và cả quần áo của bạn
Đệm lót trong lồng vận chuyển nên giặt sau mỗi lần dùng, phần nhựa lau lại. Nếu lần trước mèo đi khám vì ngứa hoặc vì ký sinh trùng, đây là thứ phải xử lý cùng lúc với đệm ở nhà. Để sót một chỗ thì lần sau lấy lồng ra dùng là mọi thứ bắt đầu lại từ đầu.
Đồ chơi vải, áo, đệm cửa sổ, khăn quấn mèo khi cắt móng đều theo cùng một nguyên tắc: giặt, phơi khô hẳn, cất. Đồ chơi có lông vũ không giặt được thì phơi nắng và thay định kỳ.
Còn một bề mặt ít ai tính vào: quần áo của bạn. Mèo nằm lên đùi, lên áo đang phơi, lên chăn của bạn. Nước xả vải mùi nặng, nước hoa, tinh dầu, nến thơm, xịt phòng đều là những thứ mèo tiếp xúc rồi liếm lại. Tôi bỏ hẳn nước xả có mùi cho những món dùng chung với mèo và không đặt nến thơm hay xịt phòng gần ổ của nó. Mùi thơm là thứ bạn thích, không phải thứ da mèo cần.
Khi nào thì những việc này không đủ
Vệ sinh bề mặt chỉ giải quyết phần tác nhân bên ngoài. Nếu da mèo đã đỏ thành mảng, có vảy, rụng lông thành đám, hoặc mèo gãi đến mức trầy da thì việc cần làm là cho đi khám, và trong lúc đó vẫn phải vệ sinh đồng loạt mọi bề mặt cùng lúc: đệm, khay, lồng, đồ chơi.
Có những trường hợp tôi chấp nhận là mình không kiểm soát hết. Nhà nuôi nhiều mèo thì hai bộ đệm không đủ xoay, phải ba bộ. Nhà trọ ẩm, không có nắng, gần như chỉ dựa được vào quạt, và cách duy nhất là giặt dày hơn. Và ngay cả khi làm đúng mọi thứ trong nhà, mèo vẫn có thể mang nấm về từ ban công, cửa sổ hay sân chung. Phần bạn kiểm soát được chỉ là nửa bên trong căn nhà.
Thứ tôi làm mỗi tối, mất chừng nửa phút: đặt lòng bàn tay lên đệm, cúi sát ngửi một cái, rồi nhìn vào bát ăn. Ba động tác đó nói cho tôi biết ngày mai có phải giặt hay không.
