Phần lớn mèo sau khi chuyển nhà sẽ trốn vài ngày, ăn ít hơn, kêu nhiều hơn vào ban đêm, rồi tự dịu lại trong khoảng ba đến bảy ngày. Dấu hiệu cần chú ý là khi mèo vẫn nằm im một chỗ, không ăn và không dùng khay vệ sinh sau khoảng hai đến ba ngày, hoặc khi các dấu hiệu lo âu nặng lên theo ngày thay vì giảm đi. Lúc đó nên gọi bác sĩ thú y để hỏi, không phải ngồi chờ thêm.
Tôi ngồi bệt xuống sàn căn hộ mới lúc gần mười một giờ đêm, chỉ bật đèn bếp, nghe con mèo của tôi kêu từ trong gầm giường. Tiếng kêu đó không giống tiếng đòi ăn. Nó ngắn hơn, cao hơn, lặp lại đều đặn. Thùng carton vẫn xếp ở góc phòng, mùi sơn và mùi gỗ ép còn nguyên, và tôi ngồi đó khá lâu mà không gọi nó ra.
Đêm đầu ở nhà mới, tôi đặt cho mình một luật: hai mươi bốn giờ đầu không kết luận gì cả, chỉ nhìn.
Hai mươi bốn giờ đầu luôn trông tệ hơn thực tế
Đây là chỗ hầu hết mọi người hoảng. Mèo trốn kín, không ra, kêu cả đêm, mắt mở to đen láy. Nhìn qua thì giống như con mèo đang có vấn đề nghiêm trọng. Nhưng trong đêm đầu tiên ở một không gian lạ, đó là phản ứng dễ hiểu của một con vật sống bằng mùi và lãnh thổ. Nhà mới nghĩa là mọi mùi quen đều biến mất, mọi góc an toàn đều đổi chỗ.
Cái tôi nhìn không phải là con mèo có trốn hay không. Trốn là chuyện đương nhiên. Cái tôi nhìn là liệu các thói quen nền có còn chạy hay không.
Ba thứ đó là:
- Bát ăn: thức ăn có vơi đi không, kể cả khi nó chỉ ăn lúc hai giờ sáng lúc tôi đã ngủ.
- Khay vệ sinh: có cục mới không, có nước tiểu không.
- Bộ lông: có được liếm qua loa như mọi ngày không.
Một con mèo nằm dưới gầm giường cả ngày nhưng đêm lẻn ra ăn, đi vệ sinh, rồi liếm lông là một con mèo đang quen dần. Một con mèo nằm dưới gầm giường và không làm gì trong ba thứ trên là chuyện khác hẳn, dù nhìn bề ngoài giống hệt nhau.
Đo theo con mèo của bạn, đừng đo theo danh sách
Một điều tôi học được sau vài lần chuyển nhà: danh sách dấu hiệu chung chỉ hữu ích khi bạn biết con mèo của mình bình thường trông thế nào.
Con mèo nhà tôi vốn ít kêu. Nên khi nó kêu cả đêm, đó là tín hiệu rõ. Một con mèo khác vốn kêu suốt ngày thì chuyện đó chẳng nói lên điều gì. Con mèo vốn hay nằm trong tủ quần áo thì việc nó chui vào tủ ở nhà mới không phải dấu hiệu xấu. Con mèo vốn ngủ giữa nhà mà đột nhiên chui vào góc kín nhất thì đáng để ý.
Nói cách khác, bạn cần biết mức nền của mèo mình trước khi chuyển. Nếu không, bạn sẽ hoặc hoảng quá mức vì một chuyện bình thường, hoặc bỏ qua một chuyện không bình thường vì nghĩ "nó vốn vậy".
Những thứ tôi soi kỹ hơn cả tiếng kêu
Ăn uống và khay vệ sinh
Đây là hai thứ trung thực nhất. Mèo giấu cảm giác rất giỏi, nhưng bát ăn và khay vệ sinh thì không giấu được. Trong mấy ngày đầu, tôi để nguyên loại thức ăn cũ, đúng giờ cũ, đúng bát cũ — không đổi thương hiệu, không thử món mới, không dọn bát đi quá nhanh để còn biết nó ăn bao nhiêu.
Với khay vệ sinh, tôi đếm cục. Nghe hơi quá đáng, nhưng đó là cách duy nhất để biết con mèo đang uống đủ nước mà không phải ngồi nhìn nó cả ngày.
Chải lông quá mức
Một con mèo lo lắng trong không gian mới hay liếm nhiều hơn bình thường. Đôi khi bạn không thấy nó liếm, bạn chỉ thấy hậu quả: lông mỏng đi ở một vùng, da lộ ra, hoặc những mảng lông ướt cứng lại ở mặt trong đùi và bụng dưới. Chuyện này thường xuất hiện sau vài ngày, không phải ngay đêm đầu.
Ngôn ngữ cơ thể
Mấy thứ này bạn thấy trong vài giây, không cần chờ:
- Đồng tử giãn to, kể cả khi phòng không tối.
- Tai ép xuống hai bên hoặc xoay ra sau.
- Đuôi kẹp vào giữa hai chân sau, hoặc quấn sát người.
- Người thu lại, đi thấp, men theo tường thay vì đi thẳng qua phòng.
Đây là tín hiệu mèo đang sợ, không phải mèo đang cáu. Phân biệt hai thứ này quan trọng, vì cách xử lý khác hẳn nhau.
Những việc không nên làm, dù rất muốn
Khi mèo trốn và kêu, phản xạ tự nhiên là bế nó ra, ôm, dỗ. Tôi từng làm vậy. Nó chỉ khiến con mèo mất luôn chỗ trú cuối cùng mà nó tin là an toàn.
Mấy điều tôi giữ đúng trong tuần đầu:
- Không kéo mèo ra khỏi chỗ trốn. Để nó tự ra.
- Không la, không phạt khi nó kêu đêm hay đi vệ sinh sai chỗ. Mèo không nối được hình phạt với hành vi của mình, nó chỉ nối được với tiếng người và mùi người, và lần sau nó sẽ sợ hơn.
- Không mời bạn bè đến chơi trong tuần đầu. Nhà đông người là một cuộc chuyển nhà thứ hai.
- Giữ mọi thứ khác y nguyên: giờ ăn, loại thức ăn, chỗ đặt khay, người cho ăn.
Một phòng nhỏ, ít tiếng động, có một chỗ khuất mà mèo tự chọn — thường hiệu quả hơn mọi món đồ mua về để làm dịu mèo.
Khi nào thì nên gọi bác sĩ thú y
Tôi không thể đưa ra một con số chính xác cho mọi con mèo, và ai nói chắc chắn thì đang đơn giản hóa quá mức. Nhưng đây là mốc tôi tự đặt:
- Quá hai đến ba ngày mà mèo vẫn không ăn uống gì đáng kể, hoặc khay vệ sinh không có gì mới.
- Các dấu hiệu không dịu đi mà nặng lên theo ngày.
- Mèo liếm đến mức lộ da, hoặc kêu gần như liên tục cả ngày lẫn đêm.
- Mèo nằm bẹp một chỗ, không phản ứng khi bạn gọi, khác hẳn mọi ngày.
Đây là những lúc nên gọi và mô tả cụ thể những gì bạn quan sát được: ăn bao nhiêu, bao nhiêu ngày, khay vệ sinh thế nào, hành vi đổi từ khi nào. Một mô tả cụ thể giúp ích hơn hẳn một câu "con mèo em bị stress".
Còn lại, phần lớn các trường hợp tôi từng gặp đều tự ổn sau khoảng một tuần. Con mèo sẽ ra khỏi gầm giường vào một đêm nào đó, khi nhà đã yên và bạn đã ngủ. Bạn sẽ nghe tiếng bát bị đụng, rồi tiếng bước chân đi vòng quanh phòng như đang kiểm tra lại lãnh thổ. Đó là dấu hiệu tốt nhất, và nó thường đến muộn hơn bạn mong.
