Đặt mèo vào lồng cứng kín đáy, cố định lồng vào xe bằng dây chằng, và giữ lồng trong một vùng nhiệt ổn định là ba việc quyết định an toàn khi chở mèo đi cấp cứu bằng xe máy hoặc ô tô ở Việt Nam. Những việc còn lại như che nửa lồng, lót khăn có mùi nhà, hay nhờ người thứ hai giữ lồng đều chỉ là lớp phụ trợ. Nếu chỉ được chọn một thứ để làm cho đúng, chọn cái dây chằng.
Tôi nhớ lần đầu chở con mèo mướp đi cấp cứu lúc mười một giờ đêm. Nó nằm trong cái túi vải mềm, vì đó là thứ duy nhất tôi tìm thấy trong nhà. Tôi ôm túi trước bụng, ngồi sau xe một người bạn, và suốt mười lăm phút nó cào rách túi từ bên trong. Đến nơi thì túi rách một đường dài, và tôi phải giữ nó bằng hai tay run. Sau lần đó tôi mua một cái lồng cứng và không bao giờ dùng túi vải cho xe máy nữa.
Cái tôi học được không nằm ở cái lồng. Nó nằm ở khoảng ba mươi giây trước khi bánh xe lăn.
Ba mươi giây trước khi rời cửa
Hầu hết mèo tôi từng chở đều suýt tuột ở ngưỡng cửa, không phải giữa đường. Người ta bế mèo ra, một tay giữ lồng, một tay mở cửa, và con mèo chồm lên vai. Nên giờ tôi làm ngược lại: đóng hết cửa phòng, đặt lồng xuống sàn, cho mèo vào, nghe tiếng chốt kêu tách một cái, rồi mới bế cả lồng ra ngoài. Cái chốt đó là thứ tôi kiểm tra hai lần, kể cả khi đã trễ.
Trong lồng tôi lót một khăn bông cũ đã dùng ở nhà. Không phải vì khăn êm, mà vì nó có mùi. Mèo đói bụng chịu xóc dễ hơn mèo vừa ăn no, nên tôi không cho ăn sát giờ đi. Và tôi không nhồi thêm gì khác. Lồng chật thì mèo phải nằm đè lên chính chỗ nó muốn đào, càng hoảng.
Cố định lồng trên xe máy
Đây là phần tôi thấy người ta làm sai nhiều nhất, kể cả người đã nuôi mèo lâu năm.
Lồng để trên sàn để chân là chỗ tồi. Chân người ngồi trước đạp vào, chân người ngồi sau quệt vào, và khi vào cua thì lồng trượt sang một bên. Tôi để lồng trên yên sau hoặc trên giá sau, rồi chằng hai vòng dây qua thân lồng và xuống khung xe. Dây đi ngang qua cửa lồng thì vô ích, vì nó chặn luôn đường mở mà không giữ được gì. Dây phải vòng qua hai bên hông, siết xuống, và chừa mặt lưới trên nóc với một mặt bên cho gió vào.
Tôi cũng chừa khoảng cách với ống xả. Chạy đường dài buổi tối, ống xả rất nóng, và tôi từng thấy người ta dựng lồng sát đó mà không nghĩ gì.
Nếu có người thứ hai, để người đó ngồi sau giữ lồng. Tay người giữ cảm nhận được rung và giữ lồng thẳng đứng, thứ mà dây chằng không làm được. Nhưng đó là lớp thêm, không phải lớp thay thế. Tôi vẫn chằng dây trước, rồi mới để người kia giữ. Lý do rất đơn giản: trong một cú phanh gấp, tay người ta có thể buông, còn dây thì không.
Trên ô tô: sàn sau, không phải đùi
Ngồi ô tô, tôi để lồng ở sàn, sau lưng ghế trước. Đó là chỗ kín nhất, ít nắng nhất, và khi phanh gấp thì lồng chỉ trượt về trước rồi dừng, chứ không bay.
Để lồng trên đùi là chỗ tôi bỏ hẳn. Không phải vì bẩn. Mà vì ghế trước có túi khí, và vì một con mèo hoảng trên đùi người lái nghĩa là người lái đang lái bằng một tay. Còn thả mèo tự do trong xe thì tệ hơn nữa: nó chui xuống gầm ghế, vào chân phanh, và lúc đó tôi phải chọn giữa dừng xe giữa đường hay để nó nằm đó.
Nếu buộc phải để lồng trên ghế sau, vòng dây an toàn qua thân lồng, luồn qua tay cầm. Không cần siết chặt, chỉ cần đủ để lồng không nhảy khỏi ghế khi phanh.
Nhiệt độ: cái nóng và cái lạnh đều là kẻ thù
Trưa Sài Gòn, một cái lồng nhựa đặt sau xe phơi nắng hai mươi phút là thành cái lò. Tôi ưu tiên đi sớm hoặc đi tối, kể cả khi phải chờ thêm nửa tiếng. Nếu buộc phải đi giữa trưa, tôi đặt lồng sau lưng mình, lấy thân người chắn nắng, và đứng chờ dưới bóng cây ở mỗi đèn đỏ dài.
Không đặt lồng sát pô, không để lồng trong cốp xe máy kín, không để lồng trong khoang xe ô tô đỗ ngoài nắng chờ người khác. Mấy chỗ đó nóng lên nhanh hơn ta tưởng, và mèo không thoát nhiệt qua da như người.
Chiều mưa lạnh thì ngược lại. Tôi phủ khăn lên lồng nhưng vẫn chừa mặt lưới. Gió lùa thẳng vào mặt lưới khi chạy là thứ làm mèo run, nhất là mèo nhỏ, nên tôi quay mặt lưới về phía lưng mình chứ không quay ra đường.
Nếu trời nóng mà tôi lo mèo quá nhiệt, tôi để một chai nước mát bọc trong khăn ở một góc lồng. Không để đá trực tiếp, vì mèo có thể nằm ép lên đó.
Che lồng một nửa
Mèo thấy tối thì nằm yên. Đó là điều duy nhất trong bài này tôi chắc gần như tuyệt đối.
Tôi che khoảng một nửa lồng bằng khăn mỏng hoặc vải thưa. Phần che quay về phía tiếng ồn và đèn đường, phần hở quay về phía yên tĩnh và thoáng. Không trùm kín, không dùng nilon, không dùng khăn dày. Mèo nằm trong hộp tối mà vẫn thấy một khe sáng thì bình tĩnh hơn nhiều so với mèo nhìn thấy đèn xe ngược chiều.
Khi mèo hoảng giữa đường
Dấu hiệu tôi nhận ra sớm: thở há miệng, chảy nước dãi, cào thành lồng liên tục, kêu thành tiếng dài, hoặc tè ngay trong lồng. Tới mức đó thì đừng cố chạy thêm.
Việc tôi làm: tìm chỗ râm, tấp vào, tắt máy, không mở lồng. Che kín hơn một chút, để yên khoảng một hai phút, nói nhỏ. Mở lồng giữa đường là cách nhanh nhất để mất mèo, vì lúc đó nó đang ở trạng thái chạy chứ không phải trạng thái nghe.
Nếu nó đã tuột ra ngoài: đừng đuổi. Mèo hoảng chạy theo hướng ngẫu nhiên, và người đuổi theo thì lao vào đường xe. Tôi đứng yên, gọi bằng giọng bình thường, và để nó tự thu hẹp khoảng cách. Nghe có vẻ chậm, nhưng đó là cách duy nhất tôi từng thành công.
Vài thứ tôi để sẵn trong cốp
Một cuộn dây chằng dự phòng, một khăn mỏng, một khăn ướt, vài tờ giấy, một túi nhỏ đựng đồ bẩn, và số điện thoại phòng khám. Tôi để sẵn vì lúc cần thì không ai còn đủ bình tĩnh để đi tìm.
Một điều ít ai nói
Chuyến đi không phải là phần khó. Phần khó là mười phút trước khi chuyến đi bắt đầu, khi mèo đang đau hoặc đang hoảng và người thì đang cuống. Người ta thường giải quyết bằng cách chạy nhanh hơn, và chạy nhanh hơn trên xe máy ở đường đông không làm mèo đến sớm hơn, chỉ làm chuyến đi xóc hơn.
Tôi từng phải chọn giữa việc đến muộn mười phút và việc chạy ẩu qua một ngã tư đang kẹt. Tôi chọn đến muộn. Con mèo đến nơi tỉnh táo, không thêm chấn thương, và người khám cho nó có một con mèo còn đủ bình tĩnh để được kiểm tra tử tế. Đó là tất cả những gì việc chở đúng cách mang lại: mèo đến nơi còn nguyên vẹn và còn bình tĩnh. Mọi thứ sau đó không còn nằm trong tay tôi nữa.
