Việc phân biệt mèo đang đùa với mèo đang căng thẳng không nằm ở tiếng động hay tốc độ, mà ở ba thứ cụ thể: chúng có đổi vai cho nhau không, những khoảng dừng rơi vào đâu, và con nào rời đi trước cùng với việc con đó có quay lại hay không. Còn việc quan trọng nhất khi chúng đã lao vào nhau nằm ở chỗ đừng hét, đừng xịt nước, đừng thò tay tóm con nào, vì cả hai con sẽ gắn cái sợ đó với con kia, và lần sau trận đánh sẽ tới nhanh hơn và nặng hơn.
Tôi nằm nghe hai con mèo nhà mình lăn lộn trên nền gạch men phòng khách gần mười một giờ đêm. Tiếng chân nện xuống sàn nghe như ai đó làm rơi một thứ gì nặng, con nhỏ kêu lên một tiếng rồi im. Trong đầu tôi lúc đó chỉ có một câu: tụi nó đang chơi. Cái quãng im ngay sau đó mới là thứ đáng để ý, nhưng phải mấy tháng sau tôi mới hiểu ra.
Tối hôm ấy tôi làm đúng cái việc mà bây giờ tôi biết là sai. Tôi ngồi dậy, hét "thôi đi", rồi xách con nhỏ đặt sang phòng ngủ. Ba ngày sau, chỉ cần con lớn bước vào phòng khách là con nhỏ xẹp tai và bỏ chạy trước khi con kia kịp làm gì. Tôi vừa dạy cho nó một điều rất rõ: con lớn là thứ đi kèm với tiếng hét.
Tiếng động không nói lên được gì
Mèo chơi có thể ồn ào kinh khủng. Chúng lăn, chúng kêu, chúng cắn nhẹ vào cổ nhau, tiếng chân nện xuống gạch nghe như có chuyện lớn. Ngược lại, mèo cãi nhau thật có khi lại im đến đáng sợ, chỉ có hai cái bóng đứng yên nhìn nhau. Nên đừng nghe. Hãy nhìn, và nhìn đúng ba thứ.
Đổi vai: con nào đuổi, con nào bị đuổi, rồi có đảo lại không
Trong một trận đùa thật, vai đổi. Đúng lúc bạn đang nghĩ con lớn đang chiếm thế trên, nó dừng lại, quay đầu chạy, và con nhỏ đuổi ngược lại. Nếu suốt ba mươi giây mà vai không đổi lần nào, cùng một con luôn ở thế lao tới và con kia luôn ở thế lùi, thì đó không còn là trò chơi. Chỗ này phải đứng hơi xa mà nhìn. Ngồi sát quá thì bạn chỉ thấy một khối lông đang quay, không thấy ai đang thắng thế.
Khoảng dừng: chỗ để biết con mèo còn lựa chọn
Mèo chơi hay dừng giữa trận. Một con ngồi phắt dậy, nhìn sang chỗ khác, liếm vai một cái, rồi nhập lại hoặc bỏ đi luôn. Khoảng dừng đó chính là lúc con mèo cho bạn biết nó còn làm chủ được tình hình, rằng nó có thể ngắt ra bất cứ lúc nào. Khi khoảng dừng biến mất, khi hai con dính lấy nhau không rời, hoặc ngược lại, cả hai đứng chết trân nhìn nhau và không con nào nhúc nhích, thì đây không phải trò chơi nữa.
Con rời đi trước, và nó có quay lại không
Đây là thứ tôi thấy rõ nhất và ít người nói tới. Trong trận đùa, con thua bỏ đi một lát rồi quay lại, thường trong vòng một hai phút, đuôi dựng, đi lại bình thường, có khi còn quay lại trêu tiếp. Trong trận thật, con rời đi trước sẽ chui vào chỗ kín: gầm giường, sau tủ lạnh, nóc tủ. Và nó ở đó. Nó không ra ăn. Đó là câu trả lời rõ nhất, rõ hơn mọi vết xước trên mũi.
Nếu con bị đuổi không ra ăn trong vòng một bữa, hãy coi như có sự cố, kể cả khi bạn không tìm thấy vết thương nào. Người ta hay chờ tới lúc thấy máu mới chịu can thiệp. Chờ tới lúc đó là chờ quá lâu.
Có những tín hiệu đến trước trận đánh cả tháng
Không phải lúc nào cũng có tiếng động để mà nghe. Có những dấu hiệu cường độ thấp, im lặng, xuất hiện rất lâu trước khi có trận đầu tiên.
Một con nhìn chằm chằm con kia từ đầu phòng bên này sang đầu phòng bên kia, và con kia không nhúc nhích. Một con đứng chắn ở cửa, không đi vào, không đi ra, chỉ đứng đó. Một con ngồi trước khay cát đúng lúc con kia muốn vào. Con nhỏ bắt đầu đi vòng một đường khác để ra ban công thay vì đi thẳng qua phòng khách.
Đây là loại căng thẳng mà người trong nhà thường không thấy, vì nó không ồn. Và đây cũng là lúc can thiệp dễ nhất, rẻ nhất, trước khi mọi thứ thành phản xạ.
Khi con mèo quay sang đánh con đứng gần nhất
Có một kiểu trận đánh mà con bị cắn hoàn toàn vô can. Con mèo nhà tôi ngồi ở cửa sổ, thấy con mèo hàng xóm đi trên lan can ban công, lông dựng, đuôi phồng lên, gào một tiếng. Đúng lúc đó con còn lại trong nhà đi ngang qua. Con ở cửa sổ quay phắt lại và cắn con kia.
Con bị cắn không hiểu chuyện gì vừa xảy ra. Người trong nhà cũng không. Con bị phạt oan, còn con gây chuyện thì đang phản ứng với một thứ hoàn toàn ở ngoài cửa sổ. Nếu bạn chỉ nhốt con cắn mà không cắt cái nguồn kích động bên ngoài, mọi thứ sẽ lặp lại y nguyên vào chiều hôm sau.
Hét lên, xịt nước, thò tay vào: cả ba đều làm trận sau tệ hơn
Tiếng hét của bạn tới đúng lúc hai con đang ở sát nhau. Với con mèo, hai thứ đó đi chung thành một trải nghiệm. Cái sợ không gắn với hành vi của nó, mà gắn với cái con đang ở trước mặt nó. Bình xịt nước cũng vậy. Còn thò tay vào giữa là cách nhanh nhất để bạn bị cắn, và để con mèo học rằng bàn tay người là thứ nguy hiểm.
Có một lỗi nữa ít ai để ý: tách hai con ra rồi thả lại ngay khi chúng vừa im tiếng. Vài phút im không có nghĩa là đã nguội.
Tách ra mà không dạy chúng sợ nhau
Khi hai con đã lao vào nhau, đây là cách tôi làm bây giờ.
Không dùng tay trần. Chụp một vật gì phẳng và mỏng, tấm bìa cứng, cái gối, cái nắp thùng nhựa, chèn vào giữa hai con để cắt đường nhìn. Đây là việc chắn tầm nhìn, không phải đánh.
Đừng đuổi theo con đang chạy. Mở cửa phòng gần nhất, để nó tự chui vào, rồi đóng lại.
Tách hẳn ra hai không gian, cách xa nhau, mỗi bên có nước và khay cát riêng.
Đợi cho tới khi cả hai mềm ra. Tai xuôi về phía trước, đi lại bình thường, ăn được. Lúc đó mới tính chuyện mở cửa. Còn im tiếng sau vài phút là chưa đủ.
Mấy ngày sau đó, đừng để chúng gặp nhau ở chỗ hẹp: hành lang, cầu thang, trước khay cát. Chỗ hẹp là chỗ không ai lùi được, và không lùi được thì phải đánh.
Và kiểm lại tài nguyên trong nhà. Hai khay cát đặt hai chỗ khác nhau. Hai bát nước. Ít nhất một chỗ ngồi cao mà cả hai đều lên được mà không phải tranh. Rất nhiều trận đánh trong nhà phố và nhà trọ không phải do tính cách hai con mèo, mà do một khay cát duy nhất đặt ở một góc khuất.
Có một điều tôi phải nói thẳng: không phải cặp mèo nào cũng sẽ thân được. Có những trường hợp phương án tốt nhất là chia không gian sống ổn định, mỗi con một vùng, và chấp nhận chuyện đó. Không nhất thiết phải hòa giải cho bằng được.
Ba dòng ghi chú đáng giá hơn cả tháng suy đoán
Thứ tôi thấy hữu ích nhất không phải là một mẹo xử lý, mà là một thói quen ghi chép. Mỗi lần có chuyện, tôi ghi vào ghi chú điện thoại ba dòng: mấy giờ, vài giây trước đó có gì, và con nào rời đi trước.
Sau một hai tuần, mẫu hiện ra. Của tôi là kiểu này: cứ khoảng sáu giờ chiều, khi con mèo hàng xóm đi ngang qua cửa sổ, thì mười phút sau là có chuyện. Khi đã biết mẫu, tôi can thiệp vào cái nguyên nhân chứ không phải vào trận đánh. Che bớt tầm nhìn từ chỗ con mèo hay ngồi, và ba tuần liền không có trận nào.
Cái này hữu ích hơn mọi thứ khác tôi từng thử, vì nó biến một chuyện cảm tính thành một chuỗi có thời điểm.
Vài chỗ vẫn không rõ ràng
Ba thứ kia không phải một bảng chấm điểm. Có những cặp mèo đùa cực thô, kêu gào, lăn lộn, đuổi nhau khắp nhà mà vẫn là đùa, vì vai vẫn đổi và khoảng dừng vẫn còn. Ngược lại, có hai con căng thẳng suốt nhiều tuần mà chưa từng cắn nhau một lần: chỉ là một con không còn đi qua phòng khách nữa, ăn xong là leo thẳng lên nóc tủ.
Cũng có hôm tôi nhìn rất lâu mà vẫn không chắc. Nhưng sau một thời gian, câu hỏi "hai con có đổi vai không" tự động xuất hiện trong đầu tôi mỗi khi nghe tiếng chân nện trên gạch. Và đó là lúc tôi thôi đoán mò.
