Tuần đầu tiên là tuần quyết định, và thứ quyết định không phải bạn kiên nhẫn đến mức nào mà là bạn làm đúng thứ tự hay không: mùi trước, rồi nhìn thấy nhau qua một rào chắn, cuối cùng mới dùng chung không gian. Ba bước đó không đảo được. Cho hai con gặp mặt sớm với niềm tin "để chúng tự giải quyết với nhau" là cách phổ biến nhất để chúng ghét nhau suốt đời.
Tối thứ ba, tôi ngồi bệt xuống nền gạch hành lang, lưng dựa tường, và làm đúng một việc: luồn bàn tay vào khe cửa hé mở chừng hai đốt ngón, rồi rút ra. Con mèo vàng ba tuổi của tôi đi ngang, dừng lại, hít cái khe đó vài giây, rồi đi tiếp. Không gầm. Không dựng lông. Đó là toàn bộ thành quả của ba ngày, và nó làm tôi nhẹ cả người.
Nếu bạn đang đứng đúng chỗ tôi từng đứng — một con mèo đang sống trong nhà, một con mèo mới vừa về trong cái lồng nhựa, và bạn ở giữa với cảm giác mình vừa phá nát cuộc đời con mèo cũ — thì điều đầu tiên tôi muốn nói là: bạn không cần giỏi. Bạn chỉ cần đúng thứ tự.
Ngày đầu: một căn phòng, và không nhìn thấy nhau
Con mèo mới không được thả ra nhà. Nó vào một phòng riêng có cửa đóng được, và trong phòng đó phải có bốn thứ thuộc về nó: bát ăn, bát nước, khay cát, và một chỗ trốn mà bạn không với tới — gầm giường, khe sau tủ, cái thùng carton quay mặt vào tường. Chỗ trốn quan trọng ngang bát ăn. Một con mèo không có chỗ trốn thì không nghỉ được, và một con mèo không nghỉ được thì không bình tĩnh mà học được gì.
Ngày đầu, việc của tôi gần như chỉ là đứng ngoài cửa. Con mèo cũ đi qua đi lại trước cánh cửa đó, ngửi khe cửa, kêu vài tiếng rồi bỏ đi. Tôi không cho nó vào. Cũng không dắt mèo mới ra. Trong quãng này, hai con tuyệt đối không được nhìn thấy nhau — kể cả một lần tình cờ lúc bạn mở cửa bước vào. Một lần chạm mặt bất ngờ ở hành lang có thể xóa sạch hai ngày bạn vừa xây.
Bước một: đổi mùi
Đây là bước mà hầu hết mọi người bỏ qua, và nó lại là bước kiểm tra quan trọng nhất.
Tôi lấy một chiếc khăn vải khô, sạch, không xà phòng thơm, không nước xả. Xoa nó lên hai bên má, quanh mang tai và dọc cằm con mèo cũ — đó là chỗ tuyến mùi của mèo tiết ra thứ mùi riêng của nó. Rồi mang chiếc khăn đó sang phòng mèo mới, đặt cạnh bát ăn hoặc trong chỗ nó hay nằm. Làm ngược lại với chiếc khăn thứ hai, từ mèo mới sang mèo cũ.
Làm luôn một việc nữa: đổi chỗ nằm. Miếng đệm, chiếc chăn, cái gối mà mèo cũ hay cuộn tròn trên đó — mang sang phòng bên kia. Hai ngày sau đổi lại. Mục đích không phải để chúng "quen mùi" một cách mơ hồ. Mục đích là để lúc nào đó, khi hai con gặp nhau thật, mùi của đối phương đã là thứ cũ, không còn là thứ lạ.
Cái cần quan sát ở bước này rất cụ thể. Con mèo cũ ngửi chiếc khăn rồi nằm lên đó, hoặc ngửi rồi đi tiếp — mùi đó đã trung tính. Con mèo cũ ngửi rồi gầm, rồi lấy chân đạp khăn ra xa — chậm lại một hai ngày, đổi khăn khác, đừng đẩy nhanh. Đây không phải chuyện cảm tính. Đây là việc bạn đang hỏi con mèo một câu rất rõ: mùi này là thông tin, hay mùi này là mối đe dọa.
Tùy con, bước này mất hai đến bốn ngày. Con mèo hiền thì một ngày là xong. Con vừa trải qua vài lần đổi chủ thì lâu hơn, và lâu hơn là bình thường.
Bước hai: nhìn thấy nhau, nhưng phải có rào chắn
Chỉ khi mùi đã trung tính, tôi mới cho hai con nhìn thấy nhau — và nhìn qua rào chắn. Cửa phòng hé khoảng hai, ba đốt ngón tay, đủ để hai cái mũi nhận ra nhau nhưng không đủ để một con lao qua. Không có chuyện hai con đứng đối diện tự do giữa hành lang.
Và đây là chỗ tôi làm khác lần đầu: buổi gặp phải gắn với bữa ăn, phải ngắn, và phải có tôi ngồi đó.
Tôi đặt bát của mèo cũ cách khe cửa chừng một mét, bên này. Đặt bát của mèo mới cách khe cửa chừng một mét, bên kia. Cả hai cùng ăn. Tôi ngồi lệch sang một bên, không ngồi chính giữa khe cửa, không chúi mặt vào, không nói nhiều. Năm phút. Xong thì dẹp.
Bước này đang kiểm tra đúng hai thứ. Thứ nhất: con mèo cũ có ăn được khi biết có một con khác ở phía bên kia không, hay nó đứng chặn khe, bỏ bát, nhìn chằm chằm? Thứ hai: con mèo mới có dám ăn khi biết có một con khác ở gần không? Mèo ăn được nghĩa là hệ thần kinh của nó chưa bật chế độ đe dọa. Mèo bỏ ăn, kể cả khi nó không gầm một tiếng nào, nghĩa là chưa.
Nếu một trong hai con bỏ ăn, hoặc cả hai chỉ ngồi nhìn nhau, tôi rút ngắn buổi đó lại, thậm chí hôm sau lùi về bước một. Lùi một bước không phải là thất bại. Đi nhanh hơn một bước mới là thứ làm chậm cả tháng.
Chỉ mở cửa khi bữa ăn ở khe cửa trôi qua nhàm chán
Điều kiện để tôi mở cửa rất khô khan: hai bữa liên tiếp, ở hai bên khe cửa, cả hai con ăn hết phần của mình, không gầm, không chặn bát, không nhìn chằm chằm vào đối phương. Nghe thì dễ, làm mới thấy khó, vì bạn sẽ rất muốn mở cửa sớm hơn khi thấy hai con có vẻ ổn.
Một dấu hiệu tôi học được là để ý tai và đuôi. Con mèo ăn mà tai vểnh hẳn về phía khe cửa, đuôi giật nhẹ từng nhịp — nó đang ăn trong lúc căng, chưa phải ăn trong lúc bình thường. Đợi thêm. Con mèo ăn xong rồi mới ngẩng lên liếc một cái rồi quay đi — cái đó ổn.
Khi mở cửa lần đầu, buổi đó phải ngắn, phải có lối thoát cho mỗi con — một con có thể chui vào phòng của nó, một con có thể nhảy lên chỗ cao — và phải có bạn ngồi trong phòng. Tuyệt đối không bế con này áp vào mặt con kia cho "làm quen". Không dí mũi chúng vào nhau. Không giữ chặt con nào cả.
Con mèo cũ không được mất gì
Đây là phần dễ bị coi nhẹ nhất, và cũng là phần quyết định con mèo cũ có tha thứ cho bạn hay không.
Con mèo cũ giữ nguyên chỗ ăn, giờ ăn, chỗ ngủ, chỗ cao mà nó hay ngồi, và giữ nguyên phần thời gian bạn dành cho nó. Cho nó ăn trước, chơi với nó trước, gọi nó lại khi nó đi ngang phòng con mới. Nếu nó đứng chặn cửa phòng mới, đừng đuổi nó đi — dụ nó sang chỗ khác bằng một cái que lông hay một miếng ăn, đừng tạo cảm giác nó đang bị đẩy ra khỏi nhà của chính nó.
Lý do rất cụ thể: mèo không cân đo tình cảm, mèo cân đo tài nguyên. Thứ nó đọc được không phải "chủ thương con nào hơn" mà là "thức ăn, chỗ ngủ, chỗ cao, sự chú ý của người có đang bị chia đi không". Nếu câu trả lời là có, con mèo mới trở thành nguyên nhân của mọi thứ tệ, và mọi cuộc gặp sau đó đều bắt đầu từ cảm giác bị mất.
Mấy ngày đầu gầm gừ là chuyện bình thường
Gầm gừ, khịt mũi, tai cụp, trốn biệt cả ngày đầu — đó là phản ứng căng thẳng bình thường, không phải bằng chứng rằng bạn đã nhận nuôi sai. Con mèo mới trốn dưới gầm giường hai ngày không phải là nó buồn hay bị bệnh; đó là nó đang đo mức an toàn. Điều cần kiểm tra chỉ đơn giản là nó có ăn, có uống, có đi vệ sinh không. Có thì cứ để nó trốn, đừng lôi ra dỗ.
Có một khác biệt tôi phân biệt được sau vài lần: gầm gừ rồi quay đi, rời khỏi chỗ đó — đó là tiếng nói "tránh xa tôi", và nó ổn. Gầm gừ rồi tiến tới, chặn đường, đuổi theo, ép con kia vào góc — đó là chuyện khác hẳn, phải tách ra và lùi lại một bước trong quy trình.
Vài tuần, không phải vài ngày
Không có con số chung. Có nhà hai tuần là xong, có nhà phải sáu tuần mới thấy hai con ăn chung một phòng mà không liếc nhau. Nhà tôi, lần đầu tiên, mất gần một tháng mới có buổi chiều hai con nằm trên cùng một khoảng nắng, cách nhau hơn một mét. Chúng không ôm nhau. Chúng chưa từng ôm nhau. Nhưng ở gần nhau mà không căng — thế là xong phần khó nhất.
Điều tôi muốn bạn mang theo khi đóng lại bài này không phải là một mốc thời gian, mà là cái thứ tự. Mùi trước. Nhìn qua rào chắn sau. Chung không gian cuối. Mỗi bước là một câu hỏi khác nhau, và bạn chỉ được hỏi câu tiếp theo khi câu trước đã có câu trả lời.
Và nếu hôm nay mới là ngày thứ hai, và con mèo cũ vừa gầm gừ với chính bạn — bạn chưa làm gì sai cả.
