Mèo ở căn hộ đóng kín quanh năm vẫn bị muỗi đốt, vì muỗi không vào bằng cửa chính mà theo thang máy, hành lang, khe cửa sổ, lỗ thoát sàn và hộp kỹ thuật lên tận tầng cao. Nên cách phòng đủ bước không phải là một lần xịt muỗi trong phòng, mà là một vòng lặp chạy đều: chặn đường vào, dẹp nước đọng, giới hạn giờ mở cửa ban công, soát lại hóa chất đang có trong nhà, chăm vết đốt cho đúng và mang câu hỏi phòng giun tim đi hỏi bác sĩ thú y. Thiếu một mắt, vòng lặp đó vẫn hở.
Tôi phát hiện vết đầu tiên vào khoảng mười giờ tối, lúc con mèo nằm dài trên nắp thùng nhựa cạnh cửa ban công. Đèn phòng khách vàng, điều hòa để 28 độ, cửa ban công đóng kín. Tôi vuốt qua vành tai nó như mọi tối, và ngón tay chạm phải một nốt nhỏ bằng hạt gạo, hơi gồ lên, quanh nốt hơi ửng đỏ. Nó giật tai, gãi hai cái rồi nằm yên.
Đêm đó tôi nằm nghĩ: tầng 9, cửa đóng, vậy muỗi từ đâu ra. Phải mấy tuần sau tôi mới trả lời được, và câu trả lời chẳng liên quan gì đến việc mua thêm một chai xịt.
Muỗi lên tầng 9 bằng thang máy, không bằng cửa sổ
Tôi bắt đầu để ý hành lang vào buổi tối. Đèn hành lang sáng, muỗi đậu trên mảng tường cạnh nút gọi thang máy, chỗ khuất gió. Thùng rác ở góc hành lang, nắp không kín hẳn, là một điểm khác. Muỗi đi theo người vào thang máy, bay ra khi cửa mở, đậu lại ở hành lang tầng mình. Từ đó vào nhà chỉ còn một khe cửa rộng chừng nửa đốt ngón tay. Đủ.
Cửa sổ phòng ngủ nhà tôi hay được hé hai phân cho thoáng, và khe đó nằm ngay phía trên giường mèo. Cái lỗ thoát sàn ban công mùa khô trông khô ráo, nhưng bên dưới cổ ống lúc nào cũng có một lớp nước mỏng. Hộp kỹ thuật trên trần thì tôi chưa từng mở cho tới khi nghe tiếng vo ve trong đó.
Nói cách khác: căn hộ đóng kín không phải là căn hộ không có muỗi. Nó chỉ là căn hộ mà muỗi phải đi đường vòng.
Nước đọng: đi một vòng từ trong ra ngoài
Một con muỗi cái chỉ cần một lượng nước rất ít để đẻ trứng, và khoảng một tuần là đủ để trứng thành muỗi trưởng thành. Nghĩa là nhịp kiểm tra phải ngắn hơn một tuần, nếu không thì mình đang nuôi muỗi theo lứa.
Danh sách chỗ tôi soi, theo thứ tự từ trong nhà ra ban công: khay nước của điều hòa, vì nó nhỏ giọt liên tục và gần như mùa nào cũng có nước; đế chậu cây, kể cả chậu nhỏ trên kệ; lọ hoa cắm trong nhà; xô lau nhà còn chút nước dưới đáy; rãnh thoát nước ban công và máng sau dàn nóng điều hòa.
Mẹo của tôi rất đơn giản: gắn việc này vào việc lau nhà. Mỗi lần lau nhà là rửa luôn đế chậu, đổ lọ hoa, úp nghiêng xô. Không cần thêm một buổi riêng, chỉ cần không quên.
Chúng đốt vào đâu, và vì sao tai là chỗ bạn thấy trước
Da mèo mỏng nhất ở vành tai, sống mũi, mí mắt và gan bàn chân, lại ít lông che. Muỗi cũng nhắm vào đó. Vành tai là chỗ dễ phát hiện nhất vì chỉ cần vuốt qua là biết, và vì mèo hay gãi nên vết đỏ nhanh thành một vảy mỏng đã khô.
Hai chỗ còn lại khó thấy hơn. Nếu mèo dụi mặt vào mép bàn, chớp mắt nhiều, hoặc liếm vành chân lâu bất thường, tôi nghiêng đầu nó ra kiểm tra sống mũi và gan bàn chân trước.
Vì sao chúng nhắm vào mèo: hơi nóng từ cơ thể và hơi thở ra. Thêm một chi tiết ít ai để ý — phòng bật điều hòa, cửa đóng, không khí đứng yên thì muỗi bay dễ hơn nhiều so với ngoài ban công có gió. Con mèo nằm im trên nệm, cạnh một luồng khí tĩnh, là một điểm hút.
Chắn cửa và mấy khung giờ đáng nhớ
Ba thứ tôi làm, xếp theo thứ tự từ rẻ tới đắt công: đóng cửa ban công từ lúc chiều muộn cho tới sáng hôm sau; dán lưới cho cửa sổ hay mở; dùng cửa lưới nam châm ở ban công để vẫn được thông gió. Lưới thì loại nào cũng được, miễn kín các cạnh — tôi từng dính một lần khi lưới căng đẹp nhưng hở đúng một góc dưới, chỗ mèo hay nằm.
Về giờ: muỗi hoạt động mạnh nhất lúc chạng vạng tối và rạng sáng. Đen cho nhà tôi, đó lại là hai thời điểm cửa ban công bị mở nhiều nhất — lúc đi làm về, phơi đồ, và lúc ngủ cho thoáng.
Ở đây có một đánh đổi mà không cách nào tránh hết: chắn kín quá thì phòng bí, mà mèo thì cần khí. Nhà nào có trẻ nhỏ, hay mở cửa, muỗi xung quanh nhiều thì phải chọn một hướng — hoặc lưới cho kín, hoặc chấp nhận mở cửa và kiểm tra tai, mũi, bàn chân mèo kỹ hơn, thường xuyên hơn. Căn hộ thấp gần cống hoặc gần khu rác sẽ nặng hơn căn trên cao, và ban công có gió đứng sẽ nhẹ hơn ban công kín gió.
Hóa chất: chỗ dễ sai nhất trong nhà có mèo
Đây là phần tôi muốn bạn đọc chậm lại.
Bất cứ thứ gì chứa permethrin — trong đó có rất nhiều loại thuốc nhỏ gáy trị bọ chét dành cho chó, và một số chai xịt côn trùng trong nhà — đều không được dùng cho mèo, và cũng không được dùng gần mèo. Trong nhà tôi có một quy tắc cứng: chai nào ghi dành cho chó thì để xa mèo, không dùng chung, không bôi thử một chút cho yên tâm.
Vấn đề của xịt phun trong phòng kín không chỉ là lúc phun. Hạt thuốc bay lơ lửng rồi lắng xuống sàn, mặt bàn, chỗ mèo nằm, rồi mèo liếm lông. Nhang muỗi và các loại tinh dầu nồng trong phòng kín cũng vậy — mèo hít cùng mình, ở khoảng cách gần hơn mình.
Còn đồ của người thì tôi để riêng hẳn: kem chống muỗi cho người, kể cả loại chứa DEET, và kem chống ngứa của người, đều không bôi cho mèo.
Vậy lấy gì ra mà chống muỗi? Cách mặc định của tôi là cách vật lý: bắt bằng tay, dùng vợt muỗi, và bật một ngọn đèn bàn ở góc xa để dồn muỗi sang đó lúc ngồi làm việc. Với vết đốt thì chỉ nước sạch và gạc mềm.
Vết đốt: hai ngày đầu và mốc phải đi khám
Với nốt nhỏ, thông thường vài ngày là xẹp. Việc tôi làm trong hai ngày đầu: lau nhẹ quanh nốt bằng nước sạch, không chà, không bôi kem của người, và không để mèo cào. Nếu mèo cứ gãi, tôi tách nó khỏi chỗ hay cọ mặt — mép ghế, góc tường — trong lúc ngủ.
Tôi cũng ghi lại ngày và vị trí nốt, bằng ảnh chụp trong điện thoại. Nghe thì hơi quá, nhưng khi có nốt thứ ba thì cuốn ghi chú đó trả lời được câu hỏi quan trọng: đây là vài vết lẻ, hay là chuyện lặp lại hằng tuần.
Mốc để mang mèo đi khám: vết sưng lan rộng ra chứ không xẹp; rụng lông thành mảng; đóng vảy đen; có mùi; hoặc mèo cào tới mức rách da. Mấy dấu hiệu này tôi không tự xử ở nhà, cũng không đoán là bệnh gì.
Đầu mùa mưa, và câu hỏi về giun tim
Ở miền Nam, mùa mưa kéo dài, có giai đoạn gần như mưa mỗi ngày, nên vòng lặp của tôi chạy quanh năm. Ở miền Bắc thì gọn hơn, nhưng nguyên tắc vẫn thế: rà lại mọi thứ vào lúc mùa mưa bắt đầu, chứ không phải sau khi đã thấy vảy trên tai mèo. Làm trước một bước thì chỉ mất mười lăm phút; làm sau thì mất cả tháng để dọn.
Còn một chuyện nữa mà tôi nghĩ nhiều người nuôi mèo trong căn hộ hay bỏ qua: muỗi truyền ấu trùng giun tim, và với bệnh giun tim ở mèo thì hiện không có thuốc điều trị nào được duyệt. Nghĩa là hướng duy nhất là phòng. Đây là câu hỏi tôi mang theo mỗi lần đưa mèo đi khám định kỳ — hỏi bác sĩ thú y xem với con mèo nhà tôi, sống trong căn hộ này, bị đốt vài lần mỗi tháng như vậy thì nên làm gì. Mèo ở trong nhà không có nghĩa là không có nguy cơ; chính bài viết này bắt đầu từ một con mèo tầng 9 bị đốt.
Vòng lặp của tôi, gói lại trong một tuần
Nếu bạn muốn bắt đầu từ tối nay, đây là thứ tự tôi vẫn chạy:
Một lần mỗi tuần, gắn vào buổi lau nhà: rửa đế chậu cây, đổ lọ hoa, kiểm tra khay điều hòa, rãnh ban công, úp nghiêng xô.
Một lần mỗi tuần, đi dọc các cửa: lưới cửa sổ còn căng không, cửa lưới nam châm còn khép kín ở góc dưới không, khe cửa nào vừa một đốt ngón tay thì bịt lại.
Mỗi ngày, một lần trước khi ngủ: đóng cửa ban công, rồi vuốt vành tai, sờ sống mũi, lật gan bàn chân. Khoảng ba mươi giây.
Mỗi lần có nốt mới: chụp ảnh, ghi ngày, lau nước sạch. Theo dõi mốc sưng lan, rụng lông, vảy đen, mùi.
Đầu mùa mưa: chạy lại cả vòng lặp từ đầu, và hỏi bác sĩ thú y về phòng ký sinh trùng.
Cái tôi thích ở cách này là nó không biến con muỗi thành một sự kiện. Nó chỉ là một mục trong bài lau nhà. Vài tháng sau, tôi vẫn vuốt tai con mèo mỗi tối — nhưng giờ đó không còn là lúc tôi phát hiện ra vấn đề, mà là lúc tôi kiểm tra xem vấn đề có quay lại không.
