Thứ làm mèo trong nhà mệt nhất vào ban đêm hiếm khi là con muỗi đang bay, mà là những gì đang cháy, đang xịt hoặc đang tỏa hơi trong phòng ngủ. Xếp theo mức độ phơi nhiễm của con mèo, thứ đứng đầu không phải nhang muỗi mà là các sản phẩm có permethrin: thuốc nhỏ gáy dành cho chó, một số loại xịt côn trùng trong nhà, và cả vải hay màn đã được xử lý sẵn. Sau đó mới đến tinh dầu khuếch tán chạy suốt đêm, rồi nhang đốt trong phòng kín, rồi thuốc chống muỗi của người. Việc đáng làm trước khi mua thêm bất cứ thứ gì là đi một vòng quanh phòng và kiểm kê xem lúc này đang có gì phát tán vào không khí.
Mười giờ tối, đi một vòng quanh phòng ngủ
Đèn ngủ vàng, cửa sổ hé một khe, con mèo đã cuộn tròn ở góc giường. Tôi đi từ ổ cắm này sang ổ cắm khác. Trên nóc tủ là lọ xịt muỗi mua từ đợt mưa dầm. Dưới sàn, cái máy khuếch tán tinh dầu vẫn sáng đèn từ bảy giờ tối, mùi sả the the trong không khí. Ngoài hành lang, một đĩa nhang muỗi đang cháy dở. Ba nguồn phát tán khác nhau, cùng một không gian kín, và con mèo nằm ngay giữa.
Tôi không kiểm kê để tìm ra thứ "an toàn". Tôi kiểm kê để biết tối nay mình đã chất lên người nó bao nhiêu thứ, và thứ nào nên bỏ trước.
Xếp theo đường vào cơ thể, không xếp theo mùi
Cái bẫy của việc đánh giá bằng mũi là ở chỗ: thứ mùi nồng nhất chưa chắc là thứ đáng lo nhất. Tinh dầu sả the, dễ nhận ra. Permethrin gần như không mùi. Nên tôi xếp theo đường vào cơ thể con mèo và theo thời gian nó bị phơi ra, không xếp theo cảm giác.
Thứ đứng đầu: permethrin
Tôi đặt nhóm này lên đầu vì hai lý do. Một, mèo xử lý permethrin rất kém, khác hẳn chó và người, nên một lượng nhỏ cũng có thể gây ngộ độc nặng. Hai, nó không báo trước: không mùi, không màu, không nhìn thấy trên lông.
Đường vào thường không phải từ thứ bạn phun trực tiếp lên mèo. Nó đến từ những chỗ rất đời thường. Một tuýp thuốc nhỏ gáy mua cho con chó trong nhà, rồi mèo liếm lông con chó hoặc nằm vào chỗ nó vừa nằm. Một loại xịt côn trùng trong nhà không ghi rõ thành phần. Một tấm màn hay tấm vải xử lý sẵn chống côn trùng mang về từ đâu đó rồi trùm lên giường.
Điều làm tôi khó chịu nhất ở nhóm này là nó thường xảy ra vì một hiểu lầm rất phổ biến: nghĩ rằng thuốc cho chó thì dùng cho mèo cũng được, chỉ cần giảm liều. Vấn đề không nằm ở liều. Con mèo không có con đường chuyển hóa chất đó, nên giảm liều không biến nó thành an toàn.
Tinh dầu khuếch tán chạy qua đêm
Tràm trà, bạch đàn, bạc hà, cam quýt, đinh hương, thông. Đây là những loại tôi thấy xuất hiện nhiều nhất trong các lọ xịt phòng và máy khuếch tán ở nhà. Mèo không có cách xử lý nhóm hợp chất này, và cái đáng nói không phải là danh sách, mà là cái máy.
Một cái máy khuếch tán đặt ở đầu giường, chạy từ bảy giờ tối đến sáu giờ sáng, trong phòng ngủ đóng cửa, với con mèo ngủ cùng giường. Đó là mức phơi nhiễm dài hơn nhiều so với giả định của nhãn. Nhãn được viết cho một căn phòng có người ngồi vào buổi tối, không được viết cho một con vật nặng ba, bốn ký nằm trong đó mười tiếng liền.
Rồi hơi dầu đọng lại trên lông. Mèo tự liếm lông. Thứ đọng trên lông đi thẳng vào miệng. Đó là đường vào mà hầu như không ai nghĩ tới lúc bật máy, và nó cũng là lý do tôi không còn đặt máy khuếch tán trong phòng ngủ nữa.
Nhang muỗi trong phòng kín
Nhang muỗi thường dựa trên pyrethrin. Ở đây tôi tách hai chuyện ra: độc tính và kích ứng không giống nhau. Nhang ít độc hơn permethrin, nhưng khói đậm đặc trong một phòng ngủ đóng kín vẫn làm mắt và đường thở của mèo bị kích ứng. Với một con mèo khỏe thì có thể chỉ là vài hôm hắt hơi, chảy nước mắt. Với mèo hen, mèo già hoặc mèo đang ốm thì là chuyện khác hẳn.
Điều quan trọng hơn cả loại nhang là vị trí đốt. Nếu còn dùng, đốt ở phòng khác hoặc ngoài trời, mèo ở chỗ khác, xong mở cửa thông gió. Không phải để nó thành thứ an toàn, mà để giảm lượng khói con mèo hít vào trong lúc ngủ.
Thuốc chống muỗi của người
Không bao giờ bôi lên da hay lông mèo. Nghe hiển nhiên, nhưng đường vào thật thì không hiển nhiên chút nào: bôi lên cổ tay rồi để mèo liếm tay, xoa tay còn dính thuốc lên lông nó cho nó nằm yên, hoặc ngủ cùng khi trên người vẫn còn lớp thuốc. DEET là thứ tôi giữ cách xa con mèo hoàn toàn, kể cả gián tiếp qua da người.
Những cách phơi nhiễm ít hơn, nhưng không phải là "an toàn"
Quạt, màn, lưới cửa sổ, lưới ban công, ngủ màn. Nhóm này không đưa thêm gì vào không khí mà mèo hít suốt đêm, nên tôi xếp nó xuống cuối. Nhưng tôi cố tình không gọi bất cứ thứ gì ở đây là an toàn, kể cả những thứ tôi vẫn dùng, vì thành phần và nhãn mác thay đổi, và tôi không kiểm soát được lô hàng mình mua. "Ít phơi nhiễm hơn" và "an toàn" là hai câu khác nhau, và tôi giữ khoảng cách giữa hai câu đó.
Con mèo chịu trận lâu hơn ta tưởng
Cân nặng nhỏ là chuyện ai cũng biết. Nhưng có ba thứ khác ít được để ý hơn.
Thứ nhất là thời gian. Một người ngồi phòng khách nửa tiếng rồi đi ngủ. Con mèo ngủ trong đúng cái phòng đó từ mười giờ tối đến sáu giờ sáng.
Thứ hai là thói quen liếm lông. Với mèo, lông là bề mặt tiếp xúc, và miệng là đường vào. Bất cứ thứ gì đọng trên lông đều có cơ hội đi vào cơ thể theo cách rất đều đặn.
Thứ ba, con mèo không biết cái máy đang sáng đèn kia là thứ làm nó khó chịu. Nó không tránh. Nó chỉ nằm lại chỗ cũ, chỗ ấm nhất, chỗ gần người nhất, và tiếp tục hít.
Dấu hiệu phải gọi bác sĩ thú y ngay
Chảy nước dãi, đi loạng choạng, run rẩy, nôn, hoặc những cơn giật cơ bất thường sau khi trong nhà có dùng hóa chất hoặc tinh dầu. Đây là lúc gọi bác sĩ thú y ngay, không phải lúc ngồi đợi xem sáng mai thế nào. Tôi không tự xử lý, không tự cho uống gì, không chờ cho qua. Nếu bạn còn đang giữ lại vỏ lọ hay tên sản phẩm thì mang theo, còn không thì cứ gọi trước.
Trường hợp nhà trọ một phòng
Ở nhà trọ hay căn hộ một phòng ngủ, bếp, chỗ ăn và giường nằm chung một không gian. Lời khuyên "đốt nhang ở phòng khác" không áp dụng được, vì không có phòng khác.
Lúc đó lựa chọn thật sự chỉ còn hai. Một là đốt ngoài hành lang hoặc sát cửa sổ mở, rồi thông gió trước khi đóng cửa đi ngủ. Hai là bỏ nhang hẳn, chuyển sang màn, lưới và quạt. Tôi chọn cách thứ hai. Không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó không đưa thêm gì vào không khí mà con mèo hít suốt tám tiếng.
Những gì tôi giữ lại sau khi kiểm kê
Máy khuếch tán tinh dầu ra khỏi phòng ngủ. Nếu còn dùng thì dùng ở phòng khác, cửa mở, không chạy qua đêm, và không để mèo nằm cạnh.
Nhang chỉ đốt ngoài trời hoặc ở không gian tách biệt, sau đó mở cửa.
Thuốc nhỏ gáy của chó không bao giờ được dùng chung, không bao giờ bôi lên mèo, và mèo không nằm chung chỗ với con chó trong mấy ngày đầu sau khi nhỏ.
Không xịt thuốc lên chỗ mèo nằm, lên gối hay lên chăn.
Thuốc chống muỗi của người bôi xong thì rửa tay, và không để mèo liếm tay trong lúc còn thuốc.
Và giữ một thói quen nhỏ: mỗi tối trước khi tắt đèn, đứng giữa phòng một lúc và tự hỏi tối nay trong phòng này đang có gì bay vào người con mèo. Không phải để hoảng, mà để biết mình đang chọn cái gì. Đó là thứ duy nhất tôi thực sự giữ lại sau tất cả, và nó hữu ích hơn mọi danh sách sản phẩm nên mua.
