Muốn biết mèo có bọ chét hay không thì đừng nhìn lông mèo — hãy làm ngược lại: kiểm tra chỗ mèo nằm trước, rồi lấy một miếng khăn giấy trắng thấm hơi ẩm, miết lên những đốm đen li ti bám ở gốc đuôi và vùng da quanh hông. Nếu đốm đen đó tan ra thành một quầng nâu đỏ loang trên nền giấy, đó là phân bọ chét, tức máu đã được tiêu hoá. Nếu nó chỉ để lại một vệt xám ngoét không đổi màu, đó là bụi nhà. Một lần vén lông mèo lên mà không thấy con nào không có giá trị gì cả, vì con trưởng thành chạy rất nhanh và chui sâu xuống sát da.
Tôi ngồi bệt xuống sàn, đèn tuýp trắng trên đầu, con mèo nằm sấp trên đùi trái, hai chân sau co lại, đuôi quấn quanh cổ tay. Tôi lách ngón tay vào lớp lông, lật ngược lên, nhìn từng khoảng da một. Sạch. Tôi làm lại ở bụng. Sạch. Hai mươi phút, tôi kết luận là không có gì, rồi tiện tay nhấc tấm lót trong ổ nằm của nó lên giũ — và những hạt đen li ti rơi xuống nền gạch như tiêu xay.
Tôi lấy khăn giấy trắng, thấm nước, gấp làm bốn, ấn lên đám hạt đen đó và giữ chừng mười giây. Nhấc lên. Trên nền giấy hiện ra một quầng nâu đỏ, rìa loang mờ như vết máu khô gặp nước. Đó là lúc tôi hiểu mình đã tìm sai chỗ suốt bao lâu nay.
Miếng khăn giấy ẩm và ba giây quyết định
Dùng loại khăn giấy dai, không tan ngay khi gặp nước. Thấm nước rồi vắt gần khô — ẩm chứ đừng ướt, vì ướt quá thì nước loang ra làm nhoè luôn cả hạt bụi thường và bạn không còn phân biệt được gì. Gấp lại thành bốn lớp cho dày, ấn xuống và giữ yên, đừng chà xát. Chà mạnh sẽ làm bong cả vảy da và máu khô ở mấy vết xước lặt vặt, và bạn sẽ có một quầng đỏ không phải của bọ chét. Đây là cái bẫy tôi đã sập vào đúng lần thứ hai.
Ánh sáng cũng quan trọng không kém. Bóng đèn vàng trong phòng khách làm quầng nâu đỏ trông y như nâu bình thường. Tôi làm bài kiểm tra này dưới ánh sáng ban ngày, hoặc dưới đèn trắng, và giơ tờ giấy lên ngang tầm mắt chứ không nhìn trên nền gạch. Khi nhặt hạt đen từ trên da mèo, nhặt hạt rời nằm trên bề mặt, đừng cạy vảy.
Chỗ mèo nằm: nơi trả lời nhanh nhất, và đôi khi là nơi duy nhất
Trải một tờ giấy trắng hoặc khăn giấy trắng dưới ổ nằm qua một đêm, rồi sáng hôm sau nhấc tấm lót lên giũ xuống tờ giấy đó. Với tôi, cách này cho kết quả nhanh hơn hẳn việc soi mèo. Bọ chét trưởng thành chỉ ở trên mèo một phần thời gian; phần còn lại chúng nằm trong ổ, trong khe đệm, trong rãnh ghế sofa.
Những chỗ đáng soi: tấm lót trong giỏ ngủ, gối mèo hay gối đầu giường mà nó chiếm, khe giữa đệm và tường, bậc cửa sổ nơi nó phơi nắng buổi chiều, rãnh ghế sofa, tấm chăn nó hay nằm mà ít khi giặt, và thảm trước cửa ban công. Nhà có nhiều mèo thì kiểm tra từng ổ một, kể cả ổ của con mèo ngủ chung với con đang bị.
Tôi không đếm chính xác, chỉ ghi lại là "vài hạt", "một cụm" hay "cả một vệt". Con số tuyệt đối không quan trọng bằng việc tuần sau con số đó tăng hay giảm.
Nếu nhà không nuôi con vật nào mà vẫn thấy hạt đen tương tự, nguồn có thể là chuột, hoặc mèo hàng xóm đi ngang qua cửa sổ. Biết để đừng loay hoay tìm trên con mèo không có.
Những vùng da đáng lách ngón tay vào
Thứ tự tôi làm: gốc đuôi trước, rồi dọc sống lưng đoạn gần hông, rồi bụng dưới quanh hàng núm vú, rồi mặt trong đùi, cuối cùng là cổ ngay dưới vòng cổ. Gốc đuôi và vùng hông là nơi mèo khó tự liếm nhất, cũng là nơi ấm và kín nhất — nếu chỉ được chọn một chỗ, chọn chỗ đó. Và nếu con mèo mất kiên nhẫn sau hai phút, tôi muốn chỗ nhiều khả năng nhất đã kiểm tra xong trước khi nó vùng ra.
Đừng chỉ nhìn bề mặt lông. Tách lông theo chiều ngược lại, chia thành từng rãnh rộng chừng một ngón tay, và nhìn vào da bên dưới. Phân bọ chét thường nằm thành cụm, như hạt tiêu rắc lệch một bên, chứ không rải đều khắp con mèo.
Cây lược răng mau, dùng trên lớp lông hơi ẩm
Lược răng mau chải trên lớp lông chỉ hơi ẩm sẽ gom được cả hạt bụi lẫn con trưởng thành tốt hơn hẳn bàn chải thường, vì hơi ẩm làm chúng bám vào răng lược thay vì bay ra ngoài. Chải xuôi từ cổ về đuôi, mỗi vùng chừng năm sáu nhịp, rồi gõ lược lên khăn giấy trắng hoặc nhúng lược vào bát nước xà phòng rồi lau qua khăn. Nhúng trước khi lau giúp bạn nhìn rõ hơn nhiều.
Tôi vừa chải vừa nghe. Tiếng lược chạm da chỉ là tiếng sột soạt rất nhẹ; nếu bỗng có một tiếng tách nhỏ khác lạ, dừng lại xem trong răng lược có gì. Cây lược không thay thế được bài kiểm tra khăn giấy — nó chỉ giúp bạn có mẫu nhanh hơn, đặc biệt với mèo lông dài.
Vì sao bạn gần như không bao giờ bắt gặp con trưởng thành
Bọ chét trưởng thành chạy nhanh, sợ ánh sáng, và chui sâu xuống sát da. Khi bạn vén lông lên thì nó đã sang chỗ khác. Nên phần lớn dấu hiệu bạn thấy không phải là con bọ chét, mà là hậu quả nó để lại: những mẩu vảy nhỏ li ti dọc sống lưng mà đầu ngón tay sờ thấy ram ráp như hạt cát, lông ở gốc đuôi thưa đi trông thấy, mèo đột nhiên liếm nhiều hơn, cắn vùng hông, đang nằm yên thì bật dậy chạy một vòng rồi ngồi xuống gãi.
Đó là lý do câu hỏi này thật ra không khó. Bạn không cần nhìn thấy con nào. Bạn cần nhìn thấy dấu vết nó để lại, và dấu vết thì nằm yên cho bạn xem.
Một buổi kiểm tra mười hai phút, mỗi tuần một lần
Tôi gom đủ đồ vào một chỗ để không phải đứng dậy giữa chừng: lược răng mau, một bát nước xà phòng, vài tờ khăn giấy trắng, một tờ giấy A4 trắng, đèn pin điện thoại. Một tối cố định trong tuần, lúc mèo vừa ăn xong và đang lơ mơ buồn ngủ — đó là lúc nó chịu nằm yên lâu nhất.
Thứ tự luôn giống nhau: giũ tấm lót ổ nằm xuống tờ giấy trắng trước, rồi mới đến con mèo. Gốc đuôi, hông, bụng, mặt trong đùi, cổ. Chỗ nào nghi ngờ thì chải lược rồi lau lên khăn giấy, ấn khăn ẩm lên đó, giữ mười giây, nhấc lên, xem dưới đèn trắng.
Rồi ghi một dòng vào sổ hoặc vào ghi chú trong điện thoại: ngày, chỗ tìm thấy, nhiều hay ít, quầng có đỏ không. Việc so sánh giữa các tuần mới là thứ cho bạn câu trả lời. Một lần kiểm tra đơn lẻ có thể sai theo cả hai hướng: hôm đó mèo vừa liếm sạch nên bạn thấy ít hơn thực tế, hoặc bạn vừa chạm vào một vết xước cũ nên thấy đỏ nhiều hơn thực tế. Xu hướng qua ba bốn tuần thì không nói dối.
Khi kết quả âm tính vẫn chẳng nói lên điều gì
Có những lần tôi kiểm tra sạch sẽ mà tuần sau vẫn thấy hạt đen. Thường là vì một trong mấy lý do này:
- Chỉ kiểm tra lưng mà không kiểm tra bụng và mặt trong đùi.
- Mèo lông dài hoặc lông dày, hạt bụi nằm sâu dưới hai lớp lông.
- Vừa tắm hoặc vừa chải lông xong nên lớp bề mặt đã sạch.
- Ấn lên lông chứ không ấn xuống da, nên khăn giấy không chạm tới chỗ có hạt.
- Làm dưới đèn vàng, quầng nâu đỏ bị nhìn thành nâu bình thường.
Ngược lại, một kết quả dương tính cũng không cho bạn biết mức độ nặng nhẹ. Nó chỉ cho bạn biết là có. Mức độ nằm ở số lượng hạt và tốc độ thay đổi qua các tuần.
Cũng có trường hợp mèo gãi rất nhiều, rụng lông thành mảng, mà không hề có hạt đen nào. Lúc đó vấn đề không nằm ở bọ chét, và tôi không đoán. Tôi chụp lại ảnh vùng da đó, ghi lại ngày bắt đầu, rồi mang cả hai thứ đi hỏi bác sĩ thú y.
Nếu quầng nâu đỏ xuất hiện hai tuần liên tiếp, đó là thông tin để mang đi — kèm tờ giấy đã ấn hoặc ảnh chụp lại. Còn xử lý thế nào thì còn tuỳ tuổi mèo, tuỳ nhà có trẻ nhỏ hay không, tuỳ mèo đang mang bầu hay không. Việc đó không thuộc bài kiểm tra này.
Điều tôi muốn bạn mang ra khỏi đây chỉ là một câu: đừng đứng nhìn con mèo. Nhấc tấm lót ổ nằm lên trước, ấn miếng khăn giấy ẩm xuống chỗ có hạt, và nhìn nền giấy dưới ánh sáng trắng.
